فَبِما أَغْوَيْتَنِي لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُسْتَقِيمَ » « 1 » و آيهء « قالَ هذا صِراطٌ عَلَيَّ مُسْتَقِيمٌ إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ » « 2 » به خوبى روشن گشته و صدق ادعاى ما معلوم مىگردد . با در نظر گرفتن اين دو جهتى كه ذكر شد اگر در آيات راجع به داستان سجدهء آدم دقت شود معلوم خواهد شد كه اين آيات در حقيقت تصويرى است از روابط واقعيى كه بين نوع انسانى و نوع ملائكه و ابليس است ، چيزى كه هست اين واقعيت را به صورت امر ، اطاعت ، استكبار ، طرد ، رجم و سؤال و جواب بيان كرده است . « 3 » س 89 - سرانجام كار ابليس و جزئيات و تفصيل خلقت او در قرآن چگونه تصريح شده است ؟ ج - پروردگار متعال دربارهء حقيقت و ذات اين موجود شريرى كه نامش را ابليس نهاده جز مختصرى بيان نفرموده ، تنها در آيهء « كانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ » « 4 » جن بودن او را بيان كرده ، و در جملهء « خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ » « 5 » از قول خود او حكايت كرده كه ماده اصلى خلقش آتش بوده . و امّا اينكه سرانجام كارش چيست و جزئيات و تفصيل خلقت او چگونه بوده ؟ صريحا بيان نكرده است . لكن آياتى هست كه مىتوان از آنها چيزهايى در اين‌باره استفاده كرد ، كه وى نخست در عواطف نفسانى انسان يعنى در بيم و اميد ، و در آمال و آرزوهاى او ، و در شهوت و غضبش تصرّف مىنمايد و آنگاه در اراده و

--> ( 1 ) . سورهء اعراف ، آيهء 16 . ( 2 ) . سورهء حجرات ، آيهء 42 . ( 3 ) . الميزان ؛ ج 8 ، ص 44 و 45 . [ با تلخيص ] ( 4 ) . سورهء كهف ، آيهء 50 . ( 5 ) . سورهء اعراف ، آيهء 12 .