يفرق : بيان مىشود . حكيم : استوار ، با حكمت . اعراب « وَ الْكِتابِ الْمُبِينِ » . « واو » براى قسم و جملهء « إِنَّا أَنْزَلْناهُ » جواب قسم است . صاحب مجمع البيان مىگويد : اين سوگند جايز نيست ؛ زيرا نمىتوان براى اثبات چيزى به خود آن‌چيز سوگند بخورد . امّا اين اشكال مردود است ، چون سوگند به وقت نزول قرآن واقع شده است ، نه به خود قرآن . « امرا » منصوب است بنابر اختصاص و در معنا چنين است : « اعنى بهذا الأمر امرا حاصلا من عندنا » . « رحمة » مفعول من اجله براى « مرسلين » و يا براى « انزلناه » . « ربّكم » در تقدير : « هو ربّكم » است . تفسير حم . درباره اين قبيل حروف در آغاز سورهء بقره سخن گفته شد . وَ الْكِتابِ الْمُبِينِ * إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ . اين شب مبارك است ؛ زيرا قرآن در آن نازل شده است . وقتى كه ما آيهء « إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ » و آيهء « شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ » « 1 » را بر اين آيه عطف كنيم ، روشن مىشود كه مراد از اين شب مبارك ، همان شب قدر است و اين شب يكى از شب‌هاى ماه مبارك رمضان مىباشد . ما در جلد اوّل بيان كرديم كه آغاز نزول قرآن در شب قدر بوده است ، نه اين‌كه قرآن به طور كامل در اين شب نازل شده باشد . به آن‌جا رجوع كنيد . إِنَّا كُنَّا مُنْذِرِينَ . ما كسى را كه گناه نمايد و در زمين فساد كند ، به عذابى دردناك بيم داديم و اين بيم‌دادن در قرآن كريم كه بر قلب محمّد صلّى اللّه عليه و إله فرود آمد بيان شده است . فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ * أَمْراً مِنْ عِنْدِنا . « يفرق » : بيان مىشود . ضمير « فيها »

--> ( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 185 .