مىتوان ميان اين آيات جمع كرد ؟ پاسخ : مقصود از سخن خداوند متعال : « أُحْكِمَتْ آياتُهُ » آن است كه تمامى آيات قرآن در نظم ، محكم و استوار و در عبارت ، فصيح و نيز داراى معنايى درست هستند . و مقصود از سخن خداوند : « كِتاباً مُتَشابِهاً » ، آن است كه برخى از آيات به برخى ديگر ، در رسايى و هدايتگرى ، شباهت دارند . امير مؤمنان عليه السّلام فرمود : « قرآن برخى از آن با برخى ديگر سخن مىگويد و برخى به برخى ديگر گواهى مىدهد » . مقصود از سخن خداوند : « مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ . . . وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ » آن است كه معناى برخى از آيات ، روشن است و نياز به تفسير ندارد ، امّا معناى برخى ديگر مبهم است و فهميدنش نياز به تفسير دارد و تفسير نيز ، چنان‌كه پيش‌تر بدان اشاره كرديم ، نياز به شناخت و آگاهى از فن مربوط دارد . بنابراين ، هركدام از آيات سه‌گانه ، ناظر به يك جهت خاصّ است و تضادّى ميان آنها وجود ندارد . در حقيقت اين آيات همانند سخن كسى است كه مىگويد : من سفر را دوست دارم و سفر را دوست ندارم . آن‌گاه مقصودش را بدين‌ترتيب توضيح مىدهد : من سفر از طريق خشكى را دوست دارم ، امّا آن را از طريق دريا دوست ندارم . يكى از صوفيان ، خطاب به پروردگار چنين گفته است : اى كسى كه من او را مىبينم و او مرا نمىبيند اى كسى كه او مرا مىبيند و من او را نمىبينم مقصود گوينده آن است كه من خدا را در حالى مىبينم كه به من بخشش دارد و او مرا در حال اطاعت نمىبيند . خدا مرا در حال معصيت مىبيند و من او را نمىبينم كه مرا كيفر دهد . پرسش دوم : مقصود از واژهء « امّ » در آيهء « هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ » چيست ؟ پاسخ : پس از آن‌كه خداوند بيان كرد كه در كتابش ، آياتى متشابه وجود دارند و جز