- كه موازين حق و باطل ، و طرق تميّز سعادت و شقاوتند - نمايد تا أوّلًا خود را بشناسد و به حال باطن خود معرفت پيدا كند كه از كدام حزب و داخل كدام جند است ؛ آيا از حزب الرحمان و جند العقل است يا حزب الشيطان و جند الجهل است ؟ پس اگر با همين حديث شريف ، كه ما در صدد شرح آن هستيم ، خود را امتحان نمود و خود را از جنود عقل تشخيص داد ؛ به اين‌طور كه ديد جنود عقل در مملكت روح او غلبه دارد ، شكر خداى تعالى كند ، و بكوشد تا مملكت باطن را از جنود جهل پاك كند ، و حكم عقل و جنود آن را در باطن ، محكم و نافذ كند ، و هرگز به واسطهء كمال يا جمال باطنى كه دارد ، به خود مغرور نشود ؛ كه غرور از بزرگ‌ترين دام‌هاى ابليس است كه سالك را از طريق حق بازدارد ، بلكه به قهقرا برگرداند ، و بداند كه انسان تا در اين دنيا و دارالغرور است ، به هر مرتبه از كمال و جمال روحانى و به هر مرتبه از عدالت و تقوا كه برسد ، ممكن است بازپس برگردد و به‌كلّى تغيير كند و عاقبت امرش به شقاوت و خذلان منتهى شود . پس هيچ گاه از خود نبايد غفلت كند ، و به كمال خود نبايد مغرور شود ، و از خود و احوال نفس خود و مراعات آن نبايد نسيان كند ، و در جميع احوال از تمسّك به عنايات خفيهء حق تعالى غفلت نكند ، و به خود و سلوك و رياضت و علم و تقواى خود به هيچ وجه اعتماد نكند ؛ كه از بزرگ‌ترين مهالك انسانيت و وساوس شيطانيت است كه سالك را از ياد خود نيز مىبرد ؛ چنانچه حق تعالى فرمايد : وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ « 1 » ، و اگر

--> ( 1 ) - « و مانند كسانى كه خدا را فراموش كرده‌اند ، نباشيد كه خدا ايشان را از ياد خودشان برد ، آنان همان فاسقان هستند » . ( الحشر ( 59 ) : 19 )