است و تعيّنِ اوّلِ فيض مقدس و مشيّت مطلقه است و كينونت عذبيه ماء است « 1 » و نور نبىِّ خَتمى در عالم تخليق و ابداع است « 2 » ؛ و انكار آن ، موجب و مستلزم انكار بسيارى از ضروريات عقل و دين است ؛ از قبيل تصوّر اشرف از واجب تعالى در نظام وجود ، و تحديد واجب - جلَّت قُدرته - و تجسيم آن ذات مقدس ، و راه‌يافتن جهل و عجز و بُخل در آن ساحت قدس ، و امثال آن ، كه تعديدش موجب تطويل است ؛ فضلًا از بحث و تحقيقش . گرچه آنان كه منكر آنند از بزرگان محدّثين « 3 » ، توجه به توالى فاسده و لوازم باطلهء آن نداشته‌اند ؛ زيرا كه اين از لوازم خفيّه‌اى است كه با ممارست در علوم حقيقيهء توحيد و تجريد ظاهر شود ، و اهل حديث و ظاهر از آن ذاهل و غافل بودند ، لهذا در دامن قدس و طهارت آنها نقصى وارد نشود ؛ زيرا كه گمان نموده‌اند كه قول به عالم عقلى و مجرّد ، مستلزم نفى حدوث عالم است ؛ با آن‌كه بعضى از محققين و اكابر بزرگ « 4 » ، تشمير ذيل تحقيق فرموده و اثبات حدوث زمانى عالم نموده ،

--> ( 1 ) - اين تعبير مُتَّخذ از حديث امام باقر عليه السلام است كه فرمودند : « لَوْ عَلِمَ النّاسُ كَيْفَ ابْتِداءُالْخَلْقِ ما اخْتَلَفَ اثْنانِ ، إنَّ اللّهَ عَزَّ وَجَلَّ قَبْلَ أنْ يَخْلُقَ الْخَلْقَ قالَ : كُنْ ماءً عَذْباً أخْلُقْ مِنْكَ جَنَّتي وَأهْلَ طاعَتي . . . » ؛ « حضرت امام باقر عليه السلام فرمودند : اگر مردم مىدانستند كيفيت شروع خلقت را هيچ دو نفرى با هم اختلاف نمىداشتند . همانا خداوند عزّ وجلّ قبل از اين‌كه مخلوقات را بيافريند فرمود : آب گوارا باش تا از تو بهشت و اهل اطاعتم را خلق كنم » . ( الكافي ، ج 2 ، ص 6 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، باب 2 ، حديث 1 ) ( 2 ) - اشاره است به حديث پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم كه فرمودند : « أوّل ما خلق اللَّه نورى » . ( عوالي اللآلي ، ج 4 ، ص 99 ، حديث 140 ) ( 3 ) - گويا مراد ، علّامه مجلسى رحمه الله است در : مرآة العقول ، ج 1 ، ص 27 و 66 ؛ بحار الأنوار ، ج 61 ، ص 104 . ( 4 ) - الحكمة المتعالية ، ج 5 ، ص 194 ، و ج 7 ، ص 289 .