دست عامّه از آن كوتاه است و ما را نظر به استفادهء عموم بلكه عوامّ است . چهارم : - و آن عُمده است - آن‌كه مقصود مهم از صدور اين احاديث شريفه و مقصد اسنى از بسط علوم الهيه ، افهام نكات علميه و فلسفيه و جهات تاريخيه و ادبيه نيست و نبوده ، بلكه غاية القُصواى آن سبكبار نمودن نفوس است از عالم مُظلم طبيعت و توجه دادن ارواح است به عالم غيب و منقطع نمودن طاير روح است از شاخسار درخت دنيا كه اصل شجرهء خبيثه است ، و پرواز دادن آن است به سوى فضاى عالم قدس و محفل انس كه روح شجرهء طيّبه است . و اين حاصل نيايد مگر از تصفيهء عقول و تزكيهء نفوس و اصلاحِ احوال و تخليص اعمال . چنانچه رسول خدا - صلّى اللَّه عليه وآله وسلّم - در حديث شريف كافى ، كه علم را منحصر فرمود به سه چيز « 1 » ، تعبير از قسم اوّل ، كه علم عقايد است ، به « آيه و نشانهء محكمه » فرمود ، و اين بدين نكته است كه حتى علوم عقايد نيز بايد آيت الهيه باشد و منظور و مقصود از آن ، طلب حق و جستجوى محبوب مطلق باشد ، كه اگر متكلّمى فرضاً يا حكيمى نقد عمر خود را صرف در شُعَب مُتشَتِّته و فنون متكثّرهء علم كلام و حكمت كند ، و علم ، آيتِ الهى و آلتِ حق‌جويى و حق‌خواهى نباشد ، خودِ آن علم ، حجاب بلكه حجاب اكبر شود ، و علمش علم الهى و حكمتش حكمت الهيه نخواهد بود . بلكه پس از بحث بسيار و قال و قيل بىشمار ، قلب را به عالم طبيعت كثرت ، اعتناء افزون شود و روح را به شاخسار شجرهء خبيثه ، تعلّق محكم گردد .

--> ( 1 ) - عَنْ أبي الحَسَنِ مُوسى عليه السلام : « . . . ثُمَّ قالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله و سلم : إنَّمَا الْعِلْمُ ثَلاثَةٌ : آيَةٌ مُحْكَمَةٌ أوْفَرِيضَةٌ عادِلَةٌ أو سُنَّةٌ قائِمَةٌ ، وَما خَلاهُنَّ فَهُوَ فَضْلٌ » . ( الكافي ، ج 1 ، ص 32 ، « كتاب فضل العلم » ، « باب صفة العلم وفضله وفضل العلماء » ، حديث 1 )