نورانى مجرد از علايق جسمانى ، و اوّل مخلوق از روحانيين است و تعيُّنِ اوّلِ فيض مقدس و مشيّت مطلقه است و كينونت عذبيّه ماء است « 1 » و نور نبىِّ خَتمى در عالم تخليق و ابداع است . و انكار آن موجب و مستلزم انكار بسيارى از ضروريات عقل و دين است ؛ از قبيل تصوّر اشرف از واجب تعالى در نظام وجود ، و تحديد واجب - جلَّت قُدرته - و تجسيم آن ذات مقدس ، و راه يافتن جهل و عجز و بُخل در آن ساحت قدس و امثال آن ، كه تعديدش موجب تطويل است ؛ فضلًا از بحث و تحقيقش . گرچه آنان كه منكر آنند از بزرگان محدّثين « 2 » ، توجه به توالى فاسده و لوازم باطلهء آن نداشته‌اند ؛ زيرا كه اين از لوازم خفيّه‌اى است كه با ممارست در علوم حقيقيهء توحيد و تجريد ظاهر شود ، و اهل حديث و ظاهر از آن ذاهل و غافل بودند ، لهذا در دامن قدس و طهارت آنها نقصى وارد نشود ؛ زيرا كه گمان نموده‌اند كه قول به عالم عقلى و مجرّد ، مستلزم نفى حدوث عالم است ؛ با آن كه بعضى از محققين و اكابر بزرگ « 3 » ، تشمير ذيل تحقيق فرموده و اثبات حدوث زمانى عالم نموده ، به طورى كه منافى با قواعد توحيد و تنزيه و تقديس حق - جلّ و علا - نباشد . و ما -

--> ( 1 ) - اين تعبير مُتَّخذ از حديث امام باقر ( عليه السلام ) است كه فرمودند : لَوْ عَلِمَ النّاسُ كَيْفَ ابْتِداءُ الْخَلْقِ ما اخْتَلَفَ اثْنانِ ، إنَّ اللّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَبْلَ أنْ يَخْلُقَ الْخَلْقَ قالَ : كُنْ ماءً عَذْباً أخْلُقْ مِنْكَ جَنَّتي وَ أهْلَ طاعَتي . . . حضرت امام باقر عليه السلام فرمودند : اگر مردم مىدانستند كيفيّت شروع خلقت را هيچ دو نفرى با هم اختلاف نمىداشتند . همانا خداوند عز و جل قبل از اينكه مخلوقات را بيافريند فرمود : آب گوارا باش تا از تو بهشت و اهل اطاعتم را خلق كنم . ( اصول كافى ، ج 2 ، ص 5 ، باب 2 ، ح 1 ) . ( 2 ) - گويا مراد ، علّامه مجلسى ( ره ) است در : مرآة العقول ، ج 1 ، ص 27 و 66 ؛ بحار الأنوار ، ج 61 ، كتاب السماء و العالَم ، ص 104 . ( 3 ) - الاسفار الاربعه ، ج 5 ، الفن الخامس ، فصل 131 ، ص 205 .