- و اين قوس دوم است - مىباشد . پس انسان كامل به حسب اين دو مقام ، يعنى مقام شهادت و ظهور به رحمانيت و مقام غيب و ظهور به رحيميت ، تمام دائرهء وجود است : ثُمَّ دَنا فَتَدَلَّى * فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى « 1 » و يكى از اين دو ، حقيقت ليلة القدر و سرّ آن است ؛ چه كه شمس حقيقت در حجاب تعيّنات است . و ديگر حقيقت يوم القيامة است ؛ چه كه بروز و طلوع آن است از حجاب آنها . و اين ، شبانه روز الوهى است . و به اعتبارى داراى سه مقام است : يكى مقام مُلك و دنيا ، دوم مقام برزخ ، سوم مقام عقل و آخرت « 2 » . و در انسان كامل اين سه مقام يكى مقام تعيّنات مظاهر است ؛ و يكى مقام مشيّت مطلقه ، كه برزخ البرازخ است و به اعتبارى مقام عما است ؛ و يكى مقام احديّت جمع اسماء است . و در آيهء شريفهء بِسْمِ اللَّهِ اشاره به اين سه مقام تواند بود : اللَّه ، كه مقام احديّت جمع است ؛ و اسم كه مقام برزخيّت كبرا است ؛ و تعيّنات رحمانى و رحيمى مشيّت . و به اعتبارى داراى چهار مقام است : ملك و ملكوت و جبروت و لاهوت « 3 » . و به اعتبارى داراى پنج مقام است : شهادت مطلقه ، و غيب مطلق ، و شهادت مضافه ، و غيب مضاف ، و مقام كون جامع ؛ مطابق حضرات خمس متداول در لسان عرفا « 4 » .

--> ( 1 ) - « سپس نزديك و نزديك‌تر شد پس فاصلهء او به مقدار فاصلهء دو كمان يا نزديك‌تر بود » . ( النجم ( 53 ) : 8 - 9 ) ( 2 ) - ر . ك : الحكمة المتعالية ، ج 9 ، ص 21 . ( 3 ) - ر . ك : الحكمة المتعالية ، ج 1 ، ص 321 ، تعليقهء 2 ؛ شذرات المعارف ، ص 127 . ( 4 ) - ر . ك : شرح فصوص الحكم ، قيصرى ، ص 89 .