لكن آن چيزى كه مبدأ اين عمل مىشود ، آن چيزى كه مقابله ما بين پدر و پسر را در آن جا متحقق مىكند ، اين يك مسائل قلبى و روحى و معنوى است ، فوق اين مسائلى كه ماها مىفهميم . ما همين مىگوييم كه ايثار كرد ، قربانى كرد و واقعاً اين طور بوده است ، مهم هم هست . لكن آيا در نظر ابراهيم هم ايثار بوده است ؟ ابراهيم هم در نظرش اين بوده است كه حالا يك چيزى ، تحفه‌اى مىبرد پيش خدا ؟ اسماعيل هم - سلام اللَّه عليه - در نظرش بوده كه يك جانفشانى دارد مىكند براى خدا ؟ يا مسأله اين نيست . اين مسأله‌اى است كه تا نفسانيت انسان هست ، خوديت انسان هست ، ايثار اسمش هست . من ايثار مىكنم در راه خدا فرزندم را ، من ايثار مىكنم در راه خدا جان خودم را . اين ، براى ما مهم است و زياد مهم است ، براى ابراهيم نيست مسأله اين ، ايثار نيست . ابراهيم خودى نمىبيند تا ايثارى كرده باشد ، اسماعيل خودى نمىبيند تا ايثار كرده باشد . ايثار اين است كه من هستم و تو هستى و عمل من و براى تو و ايثار . اين ، در نظر بزرگان اهل معرفت و اولياى خدا شرك است ، در عين حالى كه در نظر ما كمال بزرگى است ، ايثار بزرگى است . عيد براى ما يك معنا دارد ، براى ابراهيم و براى پيغمبرها يك معناى ديگرى دارد ، ما هم عيد مىكنيم ، آنها هم عيد مىگيرند ، لكن آنهايى كه عيد مىگيرند عيد لقاست ، آنها عود مىكنند به آن جايى كه از آنجا ظاهر شدند و عيد مىگيرند براى اين امر ، البته بعد از ارجاع به - باز از آن معناى سير الهى - بعد از ارجاع اسمش عيد مىشود . و بعدهاى معنوىاش بسيار زياد است و دست ما از آن كوتاه است و بعدهاى سياسى و اجتماعيش هم زياد است و زياد بوده است و اميدواريم كه زياد بشود . جهاد اكبر اميدواريم كه مسلمانها به خود بيايند و از همين عباداتى كه خداى تبارك و تعالى براى آنها مقرّر فرموده است ، از همينها ، هم سير معنوى بكنند و هم برداشتهاى سياسى و هم عمل . اين طور نباشد كه نماز را ما همان جهت تقرب الى اللَّه آن را ملاحظه كنيم . البته آن