مَدَّ - - مَدّاً [ مدّ ] النهارُ : روز بر آمد و روشن شد ، - النَّهرُ او البَحْرُ : آب رود خانه يا دريا زياد شد و بالا آمد ، - النّهرَ او البحرَ : آب رودخانه و يا دريا را بسيار كرد ، - الشّيءَ و بالشّيءِ : بر آن چيزى افزود ، آن را كشيد ، - الحرفَ : حرف را كشيده نوشت و يا با صداى كشيده تلفظ كرد ، - ه فى غَيَّةِ : او را مدتى در اشتباه و گمراهيش نگاهداشت ، - اللَّه عُمْرَه : خداوند او را طول عمر بدهد ، - فى السّير : رفت و به راه خود ادامه داد ، - الدّواةَ : بر آب و مركب دوات افزود ، در دوات مركب ريخت ، - من الدّواةِ : براى نوشتن قلم را به مركب زد ، - القَلَمَ : با نوك قلم مركب برداشت ، - السّراجَ بالسَّلِيطِ : چراغ را نفت كرد ، - البَعيرَ : آذوقهء آرد و آب به شتر داد ، - الأرضَ : خاك و يا كود براى كشت بر زمين اضافه كرد ، - الرّجُلَ : او را مهلت داد ، به او كمك و يارى نمود ، - الجُنْدَ : لشكر را با هميارى گروهى غير از آنها يارى كرد ؛ « مَدَّ نَظَرَه إليه » : چشم خود را بسوى او دوخت ؛ « هذا الوادى يمدُّ في وادي كذا » : اين دشت با دشتى ديگر بهم پيوسته‌اند . المُدّ - ج أمْدَاد و مِدَاد و مَدَدَة [ مدّ ] : نام نوعى پيمانه است كه معادل 18 ليتر تقريباً مىباشد . المَدّ - [ مدّ ] : مص ، زمان و مدت ؛ « بَيْنى و بَيْنَه قَدْرُ مَدِّ الْبَصَر » : فاصلهء ميان من و او به اندازهء يك چشم انداز است ، نشانه اى كه بر روى الف ممدود ( آ ) كشيده مىشود ، بالا گرفتن روز ؛ « آتَيْتُه مَدَّ النّهارِ و مَدَّ الضُّحَى » موقع بالا آمدن روز ( چاشت ) نزد او آمدم ، « مَدُّ البَحرِ » : بالا آمدن آب دريا و كشيده شدن آن به ساحل و اين بر خلاف جزر است كه بر پائين رفتن آب دريا اطلاق مىشود ، - ج مُدُود : سيل . المَدَى - [ مدي ] : انتها و پايان ؛ « بَلَغ مَدَى الْحَيَاة » بپايان عمر خود رسيد ؛ « مَدَى الْبَصَر » : تيررس چشم ، مجال و مسافت ؛ « الى مدىً بَعِيد » : بفاصلهء دور ؛ « عَلَى مَدَى عَشرة امْتار » : بفاصلهء ده متر ؛ « المَدَى الحيويّ » : محيط و مجال زندگى در شهر يا ناحيه يا كشورى از نظر اجتماعى و اقتصادى ؛ « مَدَى » : هميشگى ؛ « مَدَى الحياة » : در سرتاسر زندگى ؛ « مَدَى الايام » : همواره . المُدَابَر - [ دبر ] : آنچه كه روبرو شده باشد ، زادهء پدر و مادر كريم و بخشنده . المُدَاخَشَة - معاشرت و دوستى . المُدَاخَلَة - [ دخل ] : ميانجيگرى ، وساطت . المِدَاد - [ مدّ ] : مص ، جوهر يا مركب ؛ « سَجَّلَه بِمَدادِ الْفَخر » : با مركب طلائى آن را نوشت ، روغن و يا مانند آن كه چراغ را با آن روشن كنند ، سرگين يا كود نباتات ، يكسان و يكروش ؛ « هم على مدادٍ واحدٍ » : آنها بر يك منوال مىباشند يعنى مانند يكديگرند . المَدَّاد - [ مدّ ] : قلم مركب يا جوهر . المَدَار - [ دور ] : « مَدَارُ الشيء » : آنچه كه بر چيزى دور مىزند ؛ « مَدَارُ الأمر » : جريان امر ؛ « مَدّارُ كوكب » ( فك ) : جريان حركت ستاره در روز بطوريكه آن بطور عمودى بر محور جهان باشد . المَدَاس - [ دوس ] : كفش . المَدَاسَة - [ دوس ] : خرمن گاه . المَدَارِك - [ درك ] : حواس پنجگانه ؛ « مَدَارِكُ الشرع » : اسناد و احكام شرعي . المُدَاعَبَة - [ دعب ] : مص ، و در زبان متداول به معناى مزاحمت و ملالت مىباشد . المُدَاعِك - [ دعك ] : دشمن سرسخت . المُدَافَعَة - [ دفع ] : مص ، هميارى و حمايت كردن . المَدَاك - [ دوك ] : سنگى كه با آن عطر سايند . المُدَاكَة - [ ديك ] : « أرضٌ مُدّاكةٌ » : زمينى كه در آن خروس بسيار باشد ( خروسناك ) . المَدَاكَة - [ ديك ] : « أرضٌ مَدَاكَةٌ » : زمينى كه در آن خروس بسيار باشد ( خروسناك ) . المُدَام - [ دوم ] : مى . المُدَامَة - [ دوم ] : مرادف ( المُدَام ) است . المُدَان - [ دين ] : بدهكار . المَدَان - [ مدن ] : نام بُتى از عرب در زمان جاهليت . المِدَّان - [ مدّ ] : آب شور يا آب بسيار شور . المَدَانِس - [ دنس ] : جاهاى ناپاك و آلوده ، عيبها . المُدَاهَنَة - [ دهن ] : فريب دادن ، اظهارات خلاف بر آنچه در باطن است . المُدَاوَاة - [ دوي ] ( طب ) : درمان . المُدَاوَرَة - [ دور ] : مص ؛ « مُدَاوَرَةً » : يكى پس از ديگرى ، نوبت . المُدَاوَلَة - ج مُدَاوَلَات [ دول ] : گفتگو ، مشاورت ، مناقشه . المُدَاوَمَة - [ دوم ] : دائم و هميشه ، مواظبت . المَدَبّ - [ دبّ ] : مجرى ؛ « مِن مَدَبِّ النّيل الى مَصَبِّه » : از سر چشمه رودخانه نيل تا مصب آن . المَدَبَّة - [ دبّ ] : « أرضٌ مَدَبَّةٌ » : سر زمينى كه در آن خرس بسيار باشد ( خرسناك ) . المُدَبَّج - [ دبج ] : آراسته شده با ابريشم ، مردى كه چهرهء او زشت باشد ، پرنده اى از مرغان آبى كه شكلى زشت و رنگى تيره دارد . المُدَبِّر - [ دبر ] : كسى كه تدبير و تنظيم مىكند ، كسى كه به ترتيب اهميت مىدهد ، كسى كه كارها را انجام مىدهد ، - عند الرهبان : و در نزد راهبان كسى كه با رئيس بزرگ مشورت مىنمايد . المَدْبُغَة - [ دبغ ] : دباغ خانه ، جاى دباغى پوست ، مرادف ( المَدْبَغَة ) است . الْمَدْبَغَة - [ دبغ ] : دباغ خانه ، جاى دباغى پوست . المَدْبُور - [ دبر ] : مجروح ، مرد داراى مال بسيار . المُدَّة - ج مُدَد [ مدّ ] : مركب ، جوهر ، زمان ، وقت ، پايان زمان و مكان ؛ « مُدَّةَ . . . » خلال ، فاصلهء زمانى ؛ « فى مُدَّةِ . . . » در