البِدَّة - ج بِدَد : سهم ، قسمت ، توان ، نيازمندى . بَدَّدَ - تَبْدِيداً [ بدَ ] هُ : آن را پراكنده كرد ، پريشان گردانيد . البَدَد - نيرو ، توان ، نيازمندى . بَدَرَ - - بُدُوراً الى الشيء : شتابيد ، - هُ الى الشّيءِ : به سوى آن چيز بر او سبقت گرفت . البَدْر - ج بُدُور : قرص كامل ماه ؛ « لَيْلةُ البَدْر » : شب چهاردهم ماه قمرى ، طَبَق . البَدَرَى - مسابقه ؛ « اسْتَبَقْنَا البَدَرَى » : در مسابقه برنده شديم . البَدْرَة - ج بِدَر و بُدُور : پول بسيار ، كيسه‌ى پر از پول ؛ « فُلانٌ يهبُ البُدُور » : فلانى كيسه‌هاى پول مىبخشد . البَدْرِيّ - باران پيش از زمستان ؛ « جِئتُ بَدْرِي » : در پگاه آمدم . بَدَعَ - - بَدْعاً الشيءَ : آن چيز را اختراع كرد و ساخت ، آن چيز را بنياد و تأسيس كرد . بَدَعَ - - بَدْعاً و بَدَاعَةً : سرآمد و بى مانند شد . بَدَّعَ - تَبْدِيعاً هُ : او را به بدعت گذاردن نسبت داد . البِدْع - ج أَبْداع : چيز نو ساخته ، نو ظهور ، نوآور ؛ « فُلانٌ بِدْعٌ فى الأمْرِ » : فلانى مُبتكر آن كار است ، شگفتى ؛ « لَا بِدْعَ مِنْ ذَلِكَ » و « لَا بِدْع أَنَّ » : تعجبى از آن نيست . البِدْعَة - ج بِدَع : بدعت ، هر كار تازه كه قبلا نبوده ، بدعت گذارى در دين . بَدَلَ - - بَدْلًا الشيءَ : آن چيز را تغيير داد ، عوض آن چيز را گرفت . بَدَّلَ - تَبْدِيلًا [ بدل ] الشيءَ : آن چيز را تغيير داد ، - الشَّيْءَ مِنهُ : آن چيز را با او تعويض كرد ، - الشَّيءَ شَيْئاً آخرَ : چيزى را با چيزى تبديل كرد ؛ « بَدَّلَ اللَّهُ الْخَوْفَ امْناً » : خداوند ترس را به امن و آرامش تغيير داد ، - فُلاناً : بر فلانى لباس پوشانيد . البِدْل - ج أَبْدَال : عوض ، جانشين ، بخشنده ، بزرگوار . البَدَل - ج أبْدَال : عوض ؛ « بَدَلًا مِن » : بجاى او ؛ « بَدَلُ الاشْتِراك » : آبونمان . جانشين ، بخشنده ، بزرگوار ؛ « رَجُلٌ بَدَلٌ » : مردى بزرگوار . البَدْلَة - پوشاك ، رخت ؛ « البَدْلَةُ الرَّسْمِيَّة » : لباس رسمى ، مجموعه‌اى از چيزهاى متناسب با هم كه بيشتر در پوشاك مىباشد . بَدَنَ - - بَدَناً و بُدُوناً : هيكل او به علت بسيارى گوشت تنومند شد ، چاق شد ، فربه شد . بَدُنَ - - بَدَانَةً و بَدَاناً : مترادف ( بَدَنَ ) است . البَدَن - ج أَبْدَان : جسم انسان . بَدَهَ - - بَدها الرجلَ : ناگهان بر آن مرد در آمد . البَدو - [ به دو ] : باديه نشينان عرب . البَدَوَات - [ به دو ] : آراء مختلف مردم . البَدَوَان - [ به دو ] : ستم ؛ « السُّلْطَانُ ذُو عَدَوَان و ذُو بَدَوان » : پادشاه بر مردم ستم و تجاوز مىكند . البَدْوَة - [ به دو ] : كنار درّه . البُدُونَة - مترادف ( البَدَانَة ) است . البَدْوِيّ - م بَدْوِيَّة ج بَدَاوِيّ [ به دو ] : منسوب به ( البَدْو ) است ، يكى از باديه نشينان . البَدَوِيّ - م بَدَوِيَّة ، ج بَدَاوِيّ : مترادف ( البَدْوِيّ ) است . البَدِيد - [ بدّ ] : همتا و همسان ؛ « هَذا بَدِيدُهُ » : اين همانند آن است . البَدِيع - نوآور ، نو پيدا ، آفريدگار ، از نامهاى خداوند متعال ؛ « اللَّهُ بَديعُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْض » : خداوند آفريدگار آسمانها و زمين است ، علم بديع كه از علوم بلاغت و محسنات سخن عربى است . البَدِيل - ج أَبْدَال و بُدَلَاء : عوض ، - فِى فَنِّ السَّينَما : دُوبلُور يا آنكه فيلم سينمائى را از زبان اصلى دوبله و به زبان ديگرى گويد و بيان كند ؛ « المِفْرَزة البَدِيلة » : لوازم يدكى ، احتياطي . البَدِين - تنومند ، چاق و فربه . البَدِيه - ؛ « بَدِيهاً و عَلَى الْبَدِيهِ » : بى تأمل و بالبداهة و پياپي سخن گفتن . البَديهَة - ج بَدَائِه : سرعت انديشيدن ؛ « حاضِرُ البَدِيهَة » : زود فهم و حاضر جواب ؛ « اجَابَ عَلَى الْبَدِيهَة » : بدون فكر كردن پاسخ داد ، ناگهانى ؛ « البَدَائِه » : به اين واژه در جاى خود رجوع شود . البَدِيهِيّ - بدون انديشه‌ى قبلى ، آنچه كه از نظر عقل ضرورى باشد ، حضوري ، حدسي ، آنچه كه خود به خود آشكار باشد . البَدِيهِيَّات - در نزد دانشمندان به معناى ( الأَوَّلِيَّات ) است . بَذَا - - بَذْواً [ بذو ] عليه : بر عليه او ناسزا گفت . البَذَاء - [ بذو ] : سخن زشت و ناروا . البَذَاءَة - [ بذأ ] : سخن مرد پست و نفهم . البَذَّاخ - متكبّر ، خود بزرگ بين . البَذَّال - بسيار بخشنده . بَذَأَ - - بَذَاءً و بَذَاءَةً : دشنام داد ، نادان شد . بَذِئَ - - بَذَاءً و بَذَاءَةً : مترادف ( بَذَأَ ) است . بَذُؤَ - - بَذَاءً و بَذَاءَةً : مترادف ( بَذَأَ ) است . بَذَخَ - - بَذْخاً : بلند شد ، تكبّر كرد ، مقام او بالا رفت . بَذِخَ - - بَذَخاً : مترادف ( بَذَخَ ) است . بَذُخَ - - بَذَاخَةً : مترادف ( بَذَخَ ) است . البَذَخ - بزرگى و تكبّر ، خرج كردن بسيار به حد افراط . بَذَرَ - - بَذْراً الحبّ ( ز ) : دانه را كاشت ، - تِ الأرضُ : زمين گياه رويانيد ، - الْمَالَ : مال را پخش و اسراف كرد ، - الْعِلْمَ : دانش را پخش كرد و گسترد . بَذَّرَ - تَبْذِيراً المالَ : مترادف ( بَدَّدَ ) است . البَذْر - ج بُذُور و بِذار ( ز ) : دانه‌ى قابل كشت ، تخم گياه ، نژاد ؛ « انَّهُ بَذْرُ سُوءٍ » . بَذَرَ - ؛ « ذَهَبُوا شَذَرَ بَذَرَ » : به هر سو رفتند و پراكنده شدند . البَذِر - مرد پُر گوى و بسيار سخن ، آنكه در مال خود اسراف و آن را تباه مىكند . بِذَرَ - ؛ « ذَهَبُوا شِذَر بِذَر » : آنها بطور پراكنده به هر سوى رفتند . البَذْرَة - هسته‌ى ميوه ، تخم گياه ، دانه و بذر ، ميكروب ، سلول ميكربى . بَذْرَقَ - بَذْرَقَةً المالَ : مال را تباه و در آن