استقلال ندارد و وابسته به غير است و همه‌اش هم با عمل ايشان وابسته به غير شده ، اين [ مملكت را ] نمىشود گفت يك مملكت متمدن ؛ مملكت متمدن آن است كه آزاد باشد ، مطبوعاتش آزاد باشد ، مردم آزاد باشند در اظهار عقايد و رأيشان ؛ و [ الآن ] هيچ كس آزادى ندارد ! خوب ، تو مىگويى هى ما به دروازهء تمدن رسيديم ، فلان ! . . . كه هر روز مىآمد و فرياد مىزد و [ ادعاها ] مىكرد و يك حزب بازى و خير ، « حزب فراگير » و اين حرفها ! همه معلوم شد كه الفاظ است و معنى ندارد . الآن همهء چيزهايى كه ما داريم ميانش تهى است ، خالى است ؛ يك صورتى بيشتر نيست . و الآن است كه خلأ در كار هست . اگر اين آدم برود هيچ خلئى نيست در كار ، براى اينكه كارمندهاى صحيح هستند ، اشخاصى هم كه درس خوانده هستند ، هم در خارج كشور هستند كه نمىتوانند وارد بشوند در كشور و هم در خود كشور در انزوا هستند ، [ به ] مجرد اينكه ايشان برود ، برنامهء اسلام يك برنامهء مدون معلوم [ است ] كه حاكم بايد چه جور وصفى داشته باشد ، چه جور آدمى باشد . و - عرض بكنم كه - ما به مردم هم مىگوييم كه يك همچو حاكمى را بايد تعيين بكنيد ، و مردم هم با اختيار خودشان تعيين مىكنند و - عرض مىكنم كه - وكلايى هم كه مىخواهند ، با اختيار خودشان و همه چيز به اختيار خودشان ؛ و هيچ خلئى در كار نيست . ايشان بروند خلأها از بين مىرود نه اينكه ايشان اگر بروند يك خلئى پيدا مىشود ! اينها حرف است ، شعر است كه اينها مىگويند ! در هر صورت ، ما اميدواريم كه خداوند در اين روز به ما رحمت نازل بفرمايد و ما را توفيق بدهد در اين مبارزه‌اى كه داريم ؛ و مسلمين را پيروز كند در اين مبارزه‌اى كه دارند ؛ و اسلام را تقويت كند و حكومت اسلامى را برقرار كند تا دنيا ببيند وضع حكومت چه هست ، معناى حكومت چه هست ، حاكم چه جور رفتار مىكند ، حاكم با رعيت چه جور رفتار مىكند ، با . . . ساير مردم چه جور رفتار مىكند . معلوم بشود چه جورى است . يا كارمندان دولت چه جور اشخاصى بايد باشند ، قضات چه جور اشخاصى بايد باشند ، فرهنگيها چه جور اشخاصى بايد باشند ؛ اينها همه تعيين شده است . و ان شاء اللَّه اگر حكومت اسلامى به پا بشود ، همهء امور بر طبق دلخواه ملت ان شاء اللَّه حاصل مىشود .