از اول مثلًا شايد از مشروطه به اين طرف ، اين احزاب پيدا شده باشد ، اين احزاب مختلفه خيال نكنيد كه مِنْ بابِ اتفاق يك دسته‌اى با هم جمع شدند و حزبى تشكيل دادند ، اين با يك نقشهء شيطانى [ بوده ] ؛ قدرتهاى بزرگ براى اينكه ايران را نگذارند با هم [ متحد ] بشوند ، يك حزب درست كرده اسمش را اين گذاشته ، يك حزب درست كرده اسمش را آن گذاشته ؛ اين حزب با آن دشمن است ، آن حزب با اين دشمن است . احزاب در بطن اين جامعه درست كرده‌اند ، جبهه‌هاى مختلف درست كرده‌اند ، و اين احزاب و جبهه‌هاى مختلف هم ، اين طور نيست كه آن كار خودش را بكند و راه خودش را برود به آن كار نداشته باشد ؛ آن هم كار خودش را بكند به اين كار [ نداشته باشد ] ؛ نخير ، با هم مختلفند ، با هم مخالفند . يك راه استفادهء غرب از ما و استفادهء امريكا و شوروى از مخازن و ممالك ماها همين معناست كه در بطن خود يك جامعه كه بايد براى خودش يك حسابى داشته باشد و يك پيشرفتى بكند ، در همان بطن جامعه از طريقهاى مختلف ، اختلافات درست مىكنند . اختلاف مسلكهاى مختلف عرض مىكنم كه جنگ تُرك و فارس ، جنگ كُرد و مثلًا غير كُرد ، جنگ مثلًا فرض بفرماييد بلوچ و غير بلوچ ، از اين مسائل درست مىكنند ، مىتراشند . يك مملكتى كه بايد همهء آن با هم مجتمع بشود هر كدام را به يك راهى مىبرند ؛ يعنى نقشه‌ها مىبرد اينها را به اين راههاى مختلف ، و به واسطهء همين اختلافاتى كه در بطن خود جامعه است نمىگذارند اين جامعه رو به ترقى خودش برود . آنها استفادهء خودشان را مىكنند ، اينها مىزنند توى سر هم ؛ و آنها مىآيند نفتهايشان را مىبرند و گازهايشان را مىبرند ، هر چه دارند اينها غارت مىكنند و كسى هم نيست كه حرف بزند ؛ براى اينكه يك فكر واحد نيست ؛ افكارْ متشتت و مختلف است . بنا بر اين ، اين يك سنخ اختلافاتى است كه توى جامعه و بطن جامعهء ما مىاندازند ، و مِن باب اتفاق نيست و نقشه است كه اين اختلافات را درست مىكنند . يك سنخ ديگر اين است كه قبل از ماه مبارك و قبل از ماه محرّم - كه دو ماه است كه اجتماعات مسلمين هست - در ماه رمضان [ كه ] ماه اجتماعات است [ در ] مساجد ، كه اين