- صلى اللَّه عليه و آله و سلم - را فاتح و غالب به مكه برگردانيد شما را به اين حوزه‌ها بازگرداند و روزى برسد كه نجف بيش از حالا قوى باشد . ما اطمينان داريم كه دير يا زود حوزهء علميه به حال اول خود بازمىگردد و شما ان شاء اللَّه اگر به وظايف دينى و علمى خود عمل كرديد باز به نجف برمىگرديد . وظيفهء طلاب بار علمْ بار سنگينى است كه به عهدهء شماست . آن طور نيست كه تنها وظيفهء شما تحصيل مشتى الفاظ و مفاهيم باشد بلكه حفظ اسلام و احكام اسلام است كه به شما سپرده شده و شما امين وحى الهى هستيد ، و بايد در ضمن تحصيل علم مشغول تهذيب نفس هم باشيد و چنان كه غير را تبليغ مىكنيد نفس خود را هم اصلاح نماييد . وظايف خود را فراموش نكنيد ؛ با هم صلح و صفا داشته باشيد ، دسته‌بندى و اختلافات را كنار بگذاريد ، با هم برادر باشيد ، با روح واحد و صفاى باطن براى اسلام كار كنيد . شما اهل علم هستيد و همه از يك ريشه ، و ورق « 1 » يك شجره مىباشيد و اگر شما به عهد خود وفا كنيد ، خداى تعالى هم وفاى به عهد خواهد كرد و شما را به حوزه‌ها باز گردانيد ، و ان شاء اللَّه باز در اينجا يكديگر را ملاقات مىكنيم . و اگر من كه روزهاى آخر عمرم را مىگذرانم در ميان شما نبودم ، شما هستيد و بار ديگر در اينجا مجتمع خواهيد شد . عدم امكان زوال حوزه در هر صورت مسئلهء زوال حوزه در كار نيست ؛ حوزه سر جايش باقى خواهد بود . و صرف نظر از جنبه‌هاى معنوى و الهى ، اصولًا از نظر موازين طبيعى هم زوال حوزه‌هاى علميه ممكن نيست ؛ زيرا حوزه‌ها مورد توجه تمام مسلمين بخصوص شيعه مىباشد و پشتوانهء آن ، ملتها هستند ، و آنچه ملتها پشتيبان آن باشند دولتها نمىتوانند با آن مبارزه كنند . دولتها زودگذرند و عمرشان كوتاه است . پشتوانهء نجف ، ملتهاى بزرگند و از اين جهت محفوظ خواهد بود . اكنون در حوزه‌هاى ما محصلين افغانى ، پاكستانى ،

--> ( 1 ) - برگ .