ديگر آن‌كه اين رذيله موجب رذيلهء مهلكهء « كبر » گردد و به مصيبت تكبرْ انسان را مبتلا كند . - ان شاء اللَّه پس از اين يادى از آن مىشود - و مفاسد ديگر نيز از خود او بىواسطه يا به وسايط بروز كند ، كه شرحش موجب تطويل است . پس ، شخص معجب بداند كه اين رذيله تخم رذائل ديگر است ، و منشأ امورى است كه هر يك براى هلاك ابدى و خلود در عذاب خود سببى مستقل است . و اگر اين مفاسد را درست فهميد و با دقت ملاحظه كرد ، و رجوع به اخبار و آثار وارده از رسول اكرم و اهل بيت آن سرور - صلوات اللَّه عليهم اجمعين - كرد ، البته بر خود لازم مىداند كه در صدد اصلاح نفس برآيد و خود را از اين رذيله پاك و ريشهء آن را از باطن نفس براندازد كه مبادا خداى نخواسته با اين صفت زشت به عالم ديگر منتقل شود . يك وقت كه چشم دنيايى مُلكى بسته شد و سلطان برزخ و قيامت طلوع كرد ، ببيند حال اهل معاصى كبيره از او بهتر است : آنها را خداوند مستغرق بحار رحمت خود فرموده به واسطهء ندامتى كه داشتند يا اعتمادى كه به فضل حق تعالى داشتند ، و اين بيچاره چون خود را مستقل ديده بود و در باطن ذاتش از فضل حق بىنياز شمرده بود ، خداى تعالى در حساب او نيز مناقشه فرمود و او را چنان‌كه خود او مىخواست در تحت ميزان عدل درآورده و به خود او بفهماند كه هيچ عبادتى براى حق نكرده و تمام عباداتش بُعد از ساحت حق آورده ؛ اعمال و ايمانش باطل و ناچيز است ، سهل است ، خود آنها موجب هلاكت و تخم عذاب اليم و مايهء خلود در جحيم است . خدا نكند كه خداى تعالى با كسى با عدلش رفتار كند ، كه اگر همچو ورقى پيش آيد احدى از اوّلين و آخرين راه نجاتى ندارند . ائمهء هدى - عليهم السلام - و انبياء عظام در مناجات خود تمناى فضل را داشته‌اند و از عدل و مناقشهء در حساب خوفناك بودند « 1 » . مناجات خاصان درگاه حق و ائمهء معصومين - صلوات اللَّه عليهم - مشحون به اعتراف به تقصير و عجز از قيام به عبوديت است « 2 » .

--> ( 1 ) - ر . ك : كليات مفاتيح الجنان ، دعاى جوشن كبير ، فقره 19 ؛ بحار الأنوار ، ج 91 ، ص 107 ، حديث 386 . ( 2 ) - امام سجاد عليه السلام مىفرمايد : « وَلا يَبْلُغُ مَبْلَغاً مِنْ طاعَتِكَ وَإن اجتَهَدَ إلّاكانَ مُقَصِّراً دُونَ استِحقاقِكَ بِفَضْلِك‌فَأشكَرُ عِبادِكَ عاجِزٌ عَنْ شُكْرِكَ ، وَأعبَدُ هُمْ مُقَصِّرٌ عَنْ طاعَتِكَ » ؛ « هر چند كوشش كند به درجه‌اى از طاعت تو دست پيدا نمىكند مگر آن‌كه در برابر استحقاق تو به علت فضل و احسانت عاجز و ناتوان است . پس شاكرترين بندگانت از شكر تو عاجز است و عابدترين ايشان در اطاعت تو كوتاه است » . ( صحيفهء كاملهء سجاديه ، ص 184 ، دعاى 37 )