تعريف عجب شرح : « عُجب » بنا به فرمودهء علماء - رضوان اللَّه عليهم - عبارت است از : « بزرگ شمردن عمل صالح و كثير شمردن آن و مسرور شدن و ابتهاج نمودن به آن ، و غنج و دلال كردن است به واسطهء آن ، و خود را از حد تقصير خارج دانستن است . و اما مسرور شدن به آن با تواضع و فروتنى كردن از براى خداى تعالى و شكر ذات مقدس حق كردن بر اين توفيق و طلبِ زياده كردن عُجب نيست و ممدوح است » « 1 » . جناب محدّث عظيم الشأن ، مولانا علامهء مجلسى - طاب ثراه - از جناب محقق خبير و دانشمند كبير ، شيخ اجل ، بهاء الدين عاملى - رضوان اللَّه عليه - چنين نقل مىفرمايد كه « فرموده است شيخ اجل كه شك نيست كسى كه اعمال صالحه كند ، از قبيل روزه و بيدارى شب و غير آن ، در نفس او بهجت و سرورى حاصل شود ؛ پس اگر اين بهجت براى آن است كه خداى تعالى به او عطايى فرموده و نعمت عنايت كرده كه آن نعمت و عطا اين اعمال صالحه است ، و با اين وصف ترسناك باشد از نقص آنها و بيمناك باشد از زوال نعمت و از خداى تعالى زياده طلب كند ، اين ابتهاج و سرورْ عُجب نيست . و اگر اين ابتهاج از جهت آن است كه اين اعمال از اوست و اوست كه داراى اين صفت است ، و بزرگ شمارد اعمالش را و اعتماد كند بر آنها و خود را از حد تقصير خارج داند و به جايى رسد كه گويى منّت گذارى كند بر خداى تعالى به واسطهء اين اعمال ، پس اين سرور عُجب است » . - انتهى « 2 » . فقير گويد : تفسير « عُجب » به‌طورى كه ذكر فرموده‌اند صحيح است ، ولى بايد عمل را اعم از عمل قلبى و قالبى دانست ؛ و كذلك اعم از عمل قبيح و حسن دانست . زيرا كه عُجب همان‌طور كه وارد بر اعمال جوارح مىشود ، وارد مىشود بر اعمال جوانح و فاسد مىكند آنها را ؛ و همين‌طور كه صاحب خصلت نيكو معجب شود به خصال خود ، صاحبِ خصال ناهنجار نيز چنين شود كه معجب شود به خصلت خويش . چنانچه در

--> ( 1 ) - مرآة العقول ، ج 10 ، ص 218 . ( 2 ) - الأربعون حديثاً ، شيخ بهايى ، ص 340 ؛ مرآة العقول ، ج 10 ، ص 218 .