كثيره‌اى ، مشحون گرداند . . . » « 1 » انتهى . بالجمله ، امثال نويسنده ، فارِسِ اين ميدان نيست ، ولى از آن‌جا كه ميسور ، در سنّت عقل ، به معسور ساقط نگردد ، شمّه‌اى از آنچه تلقى نموديم از مشايخ عظام و كتب ارباب معرفت و مشكات انوار هدايت اهل بيت عصمت مذكور مىداريم به طريق اجمال و اشاره ، و مِنَ اللَّه الهِدايَة . در اشاره به ( بسم اللَّه ) است بايد دانست كه بِسْمِ اللَّهِ * در هر سوره به حسب مسلك اهل معرفت متعلق است به خود آن سوره ، نه به « أَسْتَعينُ » يا امثال آن « 2 » . زيرا كه « اسم اللَّه » تمام مشيت است به حسب مقام ظهورى ؛ و مقام فيض اقدس است به حسب تجلى احدى ؛ و مقام جمع احدى اسماء است به حسب مقام واحديت ؛ و جميع عالم است به اعتبار احديّت جمع ، كه كَون جامع است و مراتب وجود است در سلسلهء طوليهء صعوديه و نزوليه ، و هر يك از هويّات عينيه است در سلسلهء عرضيه . و به حسب هر اعتبارى در اسم معناى « اللَّه » فرق مىكند ، زيرا كه آن مسماى آن اسماء است ؛ و به حسب هر سوره‌اى از سور قرآن شريف ، كه متعلّق بِسْمِ اللَّهِ * در لفظ و مَظهر آن در معناست ، معناى بِسْمِ اللَّهِ * مختلف شود . بلكه به حسب هر فعلى از افعال كه مَبدُوّ به بِسْمِ اللَّهِ * است معانى آن مختلف شود ، و آن متعلق به همان فعل است . و عارف به مظاهر و ظهورات اسماء الهيه شهود كند كه جميع افعال و اعمال و اعيان و اعراض به اسم شريف اعظم و مقام مشيت مطلقه ظاهر و متحقق است ؛ پس در مقام اتيان آن عمل و ايجاد آن متذكر اين معنا شود در قلب ، و سريان دهد آن را تا مرتبهء طبيعت و مُلك خود و گويد : بسم الله ؛ يعنى به مقام مشيت مطلقهء صاحب مقام رحمانيت ، كه بسط وجود است ، و مقام رحيميت ، كه بسط مقام كمال وجود است ، يا صاحب مقام رحمانيت ، كه مقام تجلى به ظهور و بسط وجود

--> ( 1 ) - شرح اصول الكافي ، صدر المتألهين ، ج 3 ، ص 116 . ( 2 ) - ر . ك : آداب الصلاة ، امام خمينى قدس سره ، ص 295 .