موجداتى غير مستقل در فاعليت و ايجادند . و بايد دانست - كه با تأمل در مطالبى كه در فصل سابق اشاره به آن شد معلوم شود - كه با آن‌كه خيرات و شرور هر دو ، هم به حق و هم به خلق نسبت داده شود ، و هر دو نسبت صحيح است ، و از همين جهت فرموده در اين حديث كه خيرات و شرور را من اجرا فرمودم به دست بندگان ، مع ذلك خيرات منتسب به حق تعالى است بالذات ، و به عباد و موجودات منتسب است بالعرض . و شرور به عكس آن ، به موجودات ديگر منسوب بالذات است ، و به حق تعالى بالعرض منسوب است . و به اين معنا اشاره فرموده در حديث قدسى كه مىفرمايد : « اى پسر آدم من اولى به حسنات تو هستم از تو ؛ و تو اولى به سيّئات خود هستى از من » « 1 » . و اشاره به آن در سابق نموديم و اكنون از ذكر آن صرف نظر مىنماييم . وَالْحَمْدُللَّه أوَّلًا و آخِراً .

--> ( 1 ) - الكافي ، ج 1 ، ص 157 ، « كتاب التوحيد » ، « باب الجبر و القدر و الأمر بين الأمرين » ، حديث 3 ؛ التوحيد ، صدوق ، ص 362 ، حديث 10 ؛ الجواهر السنيّة ، ص 356 .