سوم : صفات سلبيهء محضه . مثل قدّوسيت و فرديت و سبّوحيت و امثال آن . و اين دو نحو صفت را زايد بر ذات مقدس دانند ، و جميع سلوب را به سلب واحد ، كه سلب امكان است ، ارجاع كنند ؛ چنانچه جميع اضافات را به اضافهء واحدهء موجديت ارجاع نمايند ، و مبدأ اضافات را به اضافهء اشراقيه و افاضهء نوريه ارجاع كنند « 1 » . و اين تقسيمات و عينيت در صفات حقيقيه و زيادت در صفات اضافيه و سلبيه به‌طورى كه ذكر كردند و برهان بر آن اقامه كردند پيش نويسنده تمام نيست و موافق برهان متين حِكمى و اعتبار صحيح عرفانى نيست ؛ زيرا كه اگر باب مفاهيم اسماء و صفات پيش آيد و نظر به كثرت مفهومى كنيم ، هيچ‌يك از صفات را نبايد عين ذات بدانيم . و چنانچه اگر ذات را عين اوصاف اضافيه و يا سلبيه بدانيم لازم آيد كه حق تعالى محض اضافه و عين حيثيت سلبيه گردد ، همين‌طور اگر عين اوصاف حقيقيه دانيم ، لازم آيد حق تعالى نفس مفاهيم اعتباريه و معانى عقليه گردد ! تعالى عَن ذلك . و اگر ملاحظهء حقايق اوصاف و مصداق محقق اسماء و صفات را نماييم ، جميع اسماء و صفات اضافيه و حقيقيه عين ذات مقدس باشد ، و فرق بين « عالميت » و « عالم » و « قادريت » و « قادر » فقط در اعتبارات مفهومى است ؛ و جميع اوصاف اضافيه به رحيميت و رحمانيت ذاتيه رجوع كند ، حتى رازقيت و خالقيت و غير آن . و اين‌كه جميع سلوب را به سلب امكان و اضافات را به اضافهء واحده ارجاع نمودند و در اوصاف حقيقيه ارجاع به چيزى نكردند ، اگر باز نظر به مفاهيم اندازيم ، هيچ‌يك از آنها به ديگرى ارجاع نشود ، نه در سلوب و اضافات و نه در اوصاف حقيقيه ؛ و اگر به حقايق نظر شود ، جميع اوصاف حقيقيّه نيز به حقيقت واحدهء واجبه رجوع كند . در تحقيق عينيت اوصاف با ذات مقدس بالجمله ، تحقيق در باب اوصاف به لسان حكمت نظرى آن است كه اوصاف حقيقيه و اضافيه مطلقاً به حسب مفاهيم ، مختلف و هيچ‌يك عين ذات مقدسه نيستند ؛ و به حسب حقيقت ، تمام عين ذات مقدس است .

--> ( 1 ) - الحكمة المتعالية ، ج 6 ، ص 118 ؛ المبدأ و المعاد ، ص 74 ؛ شرح المنظومة ، ج 3 ، ص 536 .