بايد دانست كه بسيارى از اوصاف و احوال است كه پس از تنزل از عوالم غيبيهء تجرديه و حصول نشئه ملكيهء طبيعيه ، كه عالم فرق بلكه فرق الفرق است ، به صورتى درآيند كه غير از صور غيبيهء تجرديه است در آثار و لوازم ؛ چنانچه افلاطونيين ، كه تمام موجودات ملكيه را مظاهر ارواح غيبيه و نازلهء حقايق ملكوتيه و امثال مُثُل افلاطونيه مىدانند ، عوارض و كيفياتى را كه در اين عالم به وجود غير جوهرى موجودند ، در آن عالمْ صور تجليات ذاتيهء آنها ، كه به عين وجود آنها موجود است ، مىدانند « 1 » ؛ بنابراين ، چنين گوييم كه امثال اين اوصاف و احوال ، كه در عالم مُلك ملازم با يك نحوه تجدد و انفعالى است ، در عوالم غيبيه و نشآت تجرديه ، خصوصاً در عالم اسماء الهى و مقام واحديت ، به يك صورت منزه مبرا از جميع نقايص موجودند ، و تعبيرات از آنها به حسب نشئهء تجرديه ، يا صُقع ربوبى ، غير از اين عالم است . مثلًا تجليات رحمانيه و رحيميه را ، كه تجليات جماليه و لطفيه و حبّيه و انسيه نيز گوييم ، اگر در اين عالم ظهور پيدا كند ، به صورت حبّ و رحمت و تلطف ملازم با انفعال است . و اين از شدت ضيق اين عالم است . و در حديث است كه از براى رحمت صد جزء است كه يك جزء از آن در اين عالم نازل شده است ؛ و به آن يك جزء اين رحمت‌هايى كه در اين عالم است متحقق است « 2 » ؛ مثل رحمت بين فرزند و و الدين و امثال آن . چنانچه تجليات قهريه و مالكيه ، كه از تجليات جلال است ، در اين عالم به صورت بغض و غضب ظهور پيدا كند . و بالجمله ، باطن حبّ و بغض و غضبْ رحمانيت و قهّاريت ، و تجليات جمال و جلال است . و آن تجليات به عين ذات موجودند ؛ و كثرت و تجدد و انفعال در آنها راه ندارد ؛

--> ( 1 ) - ر . ك : الحكمة المتعالية ، ج 2 ، ص 46 . ( 2 ) - اشاره است به حديث پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم كه فرمود : « إِنَّ للَّه‌عَزَّ وَجَلَّ مَائَةَ رَحمَةٍ ، أَنزَلَ مِنها واحِدَةً إلى الأَرض‌ِفَقَسَّمها بَيْنَ خَلْقِه فَبِها يَتَعاطَفُونَ وَبِها يَتراحَمُونَ . وأَخَّرَ تِسعاً وَتِسعينَ يَرحَمُ بَها عِبادَهُ يَومَ القِيامَةِ » ؛ « خداوند تعالى صد رحمت دارد كه از آنها يكى را بر زمين فرود آورد . پس به سبب آن است كه به يكديگر مهر مىورزند و بر يكديگر مىبخشايند . و نود و نه رحمت ديگر را وانهاد به روز واپسين تا با آنها بر بندگانش ببخشايد » . ( مجمع البيان ، ج 1 ، ص 94 ؛ شرح دعاء السحر ، امام خمينى قدس سره ، ص 53 )