- عليهم السلام - نيز هست ؛ زيرا كه حقيقت نور ، كه عبارت از ظاهر و مكشوف بالذات و مُظهر و كاشف غير است ، براى حقيقت علم ثابت و بر آن صادق است . بلكه صدق آن بر حقيقت علمْ حقيقت است ، و بر انوار حسّيه به مَجاز اشبه است ؛ زيرا كه نور حسّى ظهور ذاتى فى الحقيقة ندارد ، و از تعيّنات آن حقيقت است و داراى ماهيت است ؛ و اما حقيقت علم عين وجود است بالذات ، و در مفهوم با آن مخالف است ، ولى در حاقّ حقيقت و متن اعيان با آن موافق و متحد است . و حقيقت وجود عين نور است و عين علم است : اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ « 1 » . پس علم عين نور است . و در آيات شريفه ايمان و علم را به نور تعبير فرمودند : وَ مَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ « 2 » . و در آيهء شريفهء « نور » به حسب تفسير اهل بيت عصمت - عليهم السلام - « نور » تفسير به علم شده است : فَعَنِ الصادقِ عليه السلام : اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قال : « كذلك الله عز و جل » . مَثَلُ نُورِهِ قالَ : « محمد ، صلى الله عليه و آله » . كَمِشْكاةٍ قالَ : « صدر محمد صلى الله عليه و آله » . فِيها مِصْباحٌ قالَ : « فيه نور العلم يعني النبوة » . الْمِصْباحُ فِي زُجاجَةٍ قالَ : « علم رسول الله صدر إلى قلب علي . . . » « 3 » الحديث . و عَنِ الباقِر - عليه السلام - أَنَّهُ يَقولُ : « أنا هادي السماوات و الأرض . مثل العلم الذي أعطيته - وهو النور الذي يهتدى به - مثل المشكاة فيها المصباح فالمشكاة قلب محمد - صلى الله عليه و آله - والمصباح نوره الذي فيه العلم » « 4 » .

--> ( 1 ) - « خدا نور آسمان‌ها و زمين است » . ( النور ( 24 ) : 35 ) ( 2 ) - « و هر كه خدا نورى براى او قرار نداده ، پس وى را نورى نيست » . ( النور ( 24 ) : 40 ) ( 3 ) - از حضرت صادق عليه السلام در تفسير آيهء « نور » نقل شده است : اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ پس خداوند عزّ وجلّ همين گونه است . و مراد از مَثَلُ نُورِهِ ، محمد صلى الله عليه و آله و سلم است و مراد از كَمِشْكاةٍ ، سينه محمّد صلى الله عليه و آله و سلم است . و مراد از فِيها مِصْباحٌ ، آن است كه در سينهء او نور دانش ، يعنى نبوت ، است . و مراد از الْمِصْباحُ فِي زُجاجَةٍ ، علم پيامبر است كه در سينه على عليه السلام جاى گرفت » . حديث ادامه دارد . ( تفسير الصافي ، ج 3 ، ص 435 ) ( 4 ) - و از امام باقر عليه السلام نقل شده است كه فرمود : « من راهنماى آسمان‌ها و زمينم ، دانشى كه به من عطا شده ، و آن نورى است كه ثمرهء آن هدايت است ، همچون چراغدانى است كه در آن فتيله‌اى است . پس مراد از « مشكوة » محمد است ، درود خدا بر او باد ؛ و مراد از « مصباح » نور اوست كه دانش در آن است » . ( تفسير الصافي ، ج 3 ، ص 435 )