شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ « 1 » . و پر واضح است كه تسبيح و تقديس و ثناى حق تعالى مستلزم علم و معرفت به مقام مقدس حق و صفات جلال و جمال است ؛ و بدون هيچ گونه معرفتى و علمى متحقق نشود . و در اخبار شريفه به‌طورى اين مطلب شريف را با صراحت لهجه بيان فرمودند كه به هيچ وجه قابل توجيه و تأويل نيست ؛ ولى اهل حجاب و محجوبين از معارف الهيه ، از اهل فلسفهء رسميه و مجادلات كلاميه ، تأويل كلام خداوند كردند به تأويلات بارده‌اى كه علاوه بر مخالفت با ظواهر آيات و نصوص آن در بعضى موارد ، مثل قضيه تكلم نمل در سورهء مباركهء « نمل » « 2 » ، و مخالفت با نصوص كثيرهء وارده از ائمهء اطهار - عليهم السلام - مخالف با برهان متين حكمى نيز مىباشد ؛ ولى اشتغال به ذكر برهان و مقدمات آن مخالف با وضع اين اوراق است . پس موجودات و ثناى آنها حق را از روى شعور و ادراك است . و در حديث است كه رسول اكرم - صلّى اللَّه عليه و آله - فرمودند كه وقتى قبل از بعثت شبانى مىكردم ، گاهى مىديدم كه گوسفندان بىجهت رم مىكنند و وحشتزده مىشوند . پس از آمدن جبرئيل سبب را سؤال كردم . گفت اين وحشت از صداى ضربتى است كه به كافر مىزنند كه همهء موجودات آن را مىشنوند و از آن رم مىكنند غير از ثَقَلين « 3 » . و اهل معرفت گويند : انسان محجوب‌ترين موجودات از ملكوت است مادامى [ كه اشتغال ] به ملك و تدبيرات آن دارد ؛ زيرا كه اشتغالش از همه بيشتر و قوىتر است ،

--> ( 1 ) - « موجودى نيست مگر به ستايش او تسبيح‌گو است ولى شما تسبيح آنان را نمىفهميد » . ( الإسراء ( 17 ) : 44 ) ( 2 ) - النمل ( 27 ) : 18 - 19 . ( 3 ) - روايت در كافى ( أ ) شريف است عن الباقر عليه السلام قال : « قال النبي صلى الله عليه و آله و سلم : إنّى كُنْتُ أَنظُرُ إلى الإبِلِ و الغَنَم وَأَنا أرعاها - وَلَيسَ مِن نَبيّ إلّاوَقَد رَعَى الغَنَمَ - فَكُنتُ أنظُرُ إِلَيها [ قَبلَ النُبوَّةِ ] وَهِيَ مُمتَلِئةٌ في المكينةِ ما حَولَها شَيء يُهَيجِها حتّى تَذعَرَ فَتَطير ، فَأقُولُ : ما هذا ؟ وأعجَبُ حتى جاءني جَبرَئيلُ فَقال : إِنَّ الكافِرَ يُضرَبُ ضَربَةً ما خَلَقَ اللَّه شَيئاً إلّاسَمِعَها ويَذْعَرْ لها إلّاالثَقَلين » . منه عفي عنه أ - الكافي ، ج 3 ، ص 233 ، « كتاب الجنائز » ، « باب أنّ الميّت يمثّل له ماله و . . . » ، حديث 1 . ( با كمى اختلاف در اين نسخه از كافى ) ؛ الوافي ، ج 25 ، ص 601 ، حديث 1 .