و از شؤون وسوسه ، كه ابتلاى به آن زيادتر است ، وسوسه در قرائت است كه به واسطهء تكرار آن و تغليظ در اداى حروف آن گاهى از قواعد تجويديه خارج مىشود ؛ بلكه صورت كلمه به كلى تغيير مىكند ! مثلًا « ضالّين » را به‌طورى ادا مىكند كه به قاف شبيه مىشود ! و حاء « رحمن و رحيم » و غير آنها را به‌طورى در حلق مىپيچد كه توليد صوت عجيبى مىكند ! و بين حروف يك كلمه را منفصل مىنمايد به‌طورى كه هيئت و مادهء كلمه به كلى به هم مىخورد و از صورت اصلى خود منسلخ مىشود . بالاخره نمازى كه معراج مؤمنين و مقرِّب متقين و عمود دين است از جميع شؤون معنويه و اسرار الهيهء آن غفلت شده و به تجويد كلمات آن پرداخته ، و در عين حال از تجويد كلمات سر به فساد آنها درآورده به‌طورى كه به حسب ظاهر شرع نيز مُجزى نخواهد بود . آيا با اين وصف اينها از وساوس شيطان است ، يا از فيوضات رحمن كه شامل حال وسواسى مقدس‌نما شده است ؟ اين همه اخبار دربارهء حضور قلب و اقبال آن در عبادات وارد شده ، بيچاره چيزى را كه از حضور قلب علماً و عملًا فهميده است همان وسوسهء در نيّت و كشيدن مَدّ وَ لَا الضَّالِّينَ را بيش از اندازه مقرره و كج نمودن چشم و دهان و غير آن را در وقت اداى كلمات [ است ] ! آيا اينها مصيبت نيست كه انسان از حضور قلب و معالجهء تشويش خاطر سال‌هاى سال غافل باشد و اصلًا در صدد اصلاح آن نباشد و آن را شأنى از شؤون عبادت نداند و طريق تحصيل آن را از علماى قلوب ياد نگيرد و آن را عمل نكند ، و به اين اباطيل ، كه به نصّ كتاب كريم از خنّاس لعين « 1 » و به نصّ صادقين - عليهم السلام - از عمل شيطان است « 2 » و به فتواى فقها عمل به واسطهء آن باطل است ، بپردازد ، سهل است ، آنها را از شؤون قدس و طهارت به شمار آورد ؟ ! و گاهى مىشود كه وسوسه در انسان پيدا مىشود يا زياد مىشود به واسطهء آن‌كه

--> ( 1 ) - الناس ( 114 ) : 4 - 5 . ( 2 ) - ر . ك : صفحه 441 .