ناملايمى هم براى شما پيش‌آمد نكند ، و هيچ چيز بر خلاف مقصد شما نشود ، آيا بعد از اين مدت كم ، كه مثل باد مىگذرد ، عاقبت شما چيست ؟ آيا از اين لذّات چه ذخيره‌اى كرديد براى زندگى هميشگى خود ، براى روز بيچارگى و روز فقر و تنهايى خود ، براى برزخ و قيامت خود ، براى ملاقات ملائكهء خدا و اولياء خدا و انبياء او ؟ جز يك اعمال قبيحهء منكره كه صورت آنها را در برزخ و قيامت به شما تحويل مىدهند ، كه صورت آنها را جز خداوند - تبارك و تعالى - كس ديگر نمىداند چيست . تمام آتش دوزخ و عذاب قبر و قيامت و غير آنها را كه شنيدى و قياس كردى به آتش دنيا و عذاب دنيا ، اشتباه فهميدى ؛ بد قياس كردى . آتش اين عالم يك امر عرَضى سردى است . عذاب اين عالَم خيلى سهل و آسان است ؛ ادراك تو در اين عالَم ناقص و كوتاه است . همهء آتش‌هاى اين عالَم را جمع كنند روح انسان را نمىتواند بسوزاند ؛ آن‌جا آتشش علاوه بر اين‌كه جسم را مىسوزاند روح را مىسوزاند ، قلب را ذوب مىكند ، فؤاد را محترق مىنمايد . تمام اينها را كه شنيدى و آنچه تاكنون از هر كه شنيدى جهنم اعمال تو است كه در آن‌جا حاضر مىبينى كه خداى تعالى مىفرمايد : وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً « 1 » . يعنى « يافتند آنچه كرده بودند حاضر » . اين‌جا مال يتيم خوردى لذّت بردى ، خدا مىداند آن صورتى كه در آن عالَم از آن در جهنم مىبينى و آن ذلّتى كه در آن‌جا نصيب تو است چيست ؟ اين‌جا بد گفتى به مردم ، قلب مردم را سوزانيدى ، اين سوزش قلب عباد خدا را خدا مىداند چه عذابى دارد در آن دنيا ؛ وقتى كه ديدى مىفهمى چه عذابى خودت براى خودت تهيه كردى . وقتى غيبت كردى ، صورت ملكوتى او براى تو تهيه شد ، به تو ردّ مىشود ؛ با او محشورى و خواهى عذاب آن را چشيد . اينها جهنّم اعمال كه جهنّم سهل و آسان و سرد و گوارا و مال كسانى است كه اهل معصيت هستند ؛ ولى براى اشخاصى كه ملكهء فاسده و رذيلهء باطله پيدا كردند ؛ از قبيل ملكهء طمع ، حرص ، جحود ، جدال ، شره ، حبّ مال و جاه و دنيا و ساير ملكات پست ، جهنّمى است كه نمىشود تصور كرد ؛ صورت‌هايى است كه در قلب من و تو خطور نمىكند كه

--> ( 1 ) - الكهف ( 18 ) : 49 .