كيفيت تحصيل آنها و اسباب حصول آنها و مبادى و شرايط آنها ؛ و علم به قبايح اخلاق ، از قبيل حسد و كبر و ريا و حقد و غشّ و حبّ رياست و جاه و حبّ دنيا و نفس و غير آن ؛ و علم به مبادى وجود آنها و علم به كيفيت تنزه از آنها . و متكفل اين نيز پس از انبيا و اوصيا عليهم السلام - علماى اخلاق و اصحاب رياضات و معارف‌اند . و علومى كه راجع به تربيت ظاهر و ارتياض آن است ، علم فقه و مبادى آن ؛ و علم آداب معاشرت و تدبير منزل و سياست مُدُن ؛ كه متكفل آن علماى ظاهر و فقها و محدثين هستند پس از انبيا و اوصيا ، عليهم السلام . و بايد دانست كه هر يك از اين مراتب ثلاثه انسانيه كه ذكر شد به‌طورى به هم مرتبط است كه آثار هر يك به ديگرى سرايت مىكند ، چه در جانب كمال يا طرف نقص . مثلًا اگر كسى قيام به وظايف عباديه و مناسك ظاهريه ، چنانچه بايد و مطابق دستورات انبياست ، نمود ، از اين قيام به وظايفِ عبوديت تأثيراتى در قلب و روحش واقع شود كه خُلقش رو به نيكويى و عقايدش رو به كمال گذارد . و همين‌طور اگر كسى مواظب تهذيب خُلق و تحسين باطن شد ، در دو نشئه ديگر مؤثر شود ؛ چنان‌كه كمال ايمان و احكام عقايد تأثير در دو مقام ديگر مىنمايد . و اين از شدت ارتباطى است كه بين مقامات است . بلكه تعبير به « ارتباط » نيز از ضيق مجال و تنگى قافيه است ؛ بايد گفت يك حقيقت داراى مظاهر و مَجالى است . و همين‌طور ، كمالات مقامات ثلاثه بسته به كمالات هر يك است . كسى گمان نكند كه بدون اعمال ظاهريه و عبادات قالبيه مىتواند داراى ايمان كامل يا خُلق مهذَّب شود ؛ يا اگر خُلقش ناقص و غير مهذب شد ، اعمالش ممكن است تامّ و تمام و ايمانش كامل شود ؛ يا ممكن است بدون ايمان قلبى اعمال ظاهريه‌اش تامّ و محاسن اخلاقيه‌اش كامل گردد . وقتى اعمال قالبيه ناقص شد و مطابق دستورات انبيا نگرديد ، احتجاباتى در قلب و كدوراتى در روح حاصل مىشود كه مانع از نور ايمان و يقين مىشود . و همين‌طور اگر اخلاق رذيله در قلب باشد ، مانع از ورود نور ايمان است در آن . پس ، بر طالب مسافرت آخرت و صراط مستقيم انسانيت لازم است كه در هر يك از مراتب ثلاثه با كمال دقت و مواظبت توجه و مراقبت كرده و آنها را اصلاح كند و ارتياض