باز مىدارند . و اين اتكال به رحمت از مكايد شيطان و غرور آن است . و شاهد و دليل آن اين است كه ما در امور دنيايى به هيچ وجه اتكال به رحمت حق تعالى نداريم و يكسره اسباب طبيعى و ظاهرى را مستقل و كاركن مىدانيم ، به‌طورى كه گويى در عالم مؤثرى جز اسباب ظاهرى نيست . و در امور اخروى غالباً اتكال به رحمت حق در گمان خود مىكنيم و از دستورات خدا و رسول - صلّى اللَّه عليه و آله - غفلت مىنماييم ، گويى خداوند ما را قدرت عمل نداده و راه صحت و سقم نياموخته . بالجمله ، در امور دنيايى تفويضى مسلك ، و در امور آخرتى جبرى مسلك مىشويم ؛ غافل از اين‌كه اين هر دو باطل و غلط و خلاف دستورات انبيا - صلّى اللَّه عليهم - و طريقهء مستمرهء ائمهء هدى و اولياى مقرّبين است . با آن‌كه آنها همه رحمت حق را معتقد بودند و ايمان آنها از همه بيشتر بود ، با اين وصف آنى غفلت از انجام وظايف نمىكردند و دقيقه‌اى از سعى و كوشش باز نمىماندند . بردار صحيفهء اعمال آنها را مطالعه كن . ادعيه و مناجات‌هاى سيد الساجدين و زين العابدين - عليه السلام - را ملاحظه كن و دقت نما ببين در مقام عبوديت چه معامله مىكند و چطور به وظيفهء بندگى قيام مىكند ، با اين وصف ، وقتى صحيفهء اعمال حضرت مولاى متقيان ، امير مؤمنان - عليه السلام - را مىبيند ، تأسف مىخورد و اظهار عجز مىكند « 1 » ! پس ما يا بايد آنها را - نعوذ باللَّه - تكذيب كنيم و بگوييم اطمينان و ايمان به رحمت حق نداشتند مثل ما ؟ ! يا بايد خود را تكذيب كنيم و بفهميم كه اينها كه ما مىگوييم از مكايد شيطان و غرور نفس است كه مىخواهند ما را از راه مستقيم منحرف كنند . پناه مىبريم به خداى تعالى از شرّ آنها . پس اى عزيز ، همان‌طور كه حضرت ابى ذر دستور به آن مرد داده ، علوم بسيار است ولى علم نافع براى امثال ماها آن است كه با خود اين‌قدر بدى نكنيم . بفهميم كه دستورات انبيا و اوليا - عليهم السلام - كشف حقايقى است كه ماها از آنها محجوب

--> ( 1 ) - ر . ك : صفحهء 489 .