عيسى جواب داد : گويا تو مأيوسى از فضل خدا و رحمت او . پس خداى تعالى وحى فرمود به آنها كه هر يك از شما حسن ظنتان به من بيشتر است ، او محبوبتر است پيش من « 1 » . چون حق در قلب حضرت يحيى به اسماء جلال تجلى فرموده بود ، هميشه خائف بود و به حضرت عيسى - عليه السلام - آن‌طور عتاب نمود ؛ و حضرت عيسى به مقتضاى تجليات رحمت آن‌طور جواب داد . فصل حقيقت بهشت و جهنم ] بدان‌كه ظاهر اين حديث كه مىفرمايد : « عمرتم الدنيا و أخربتم الآخرة » آن است كه دار آخرت و بهشت معمور و آبادان است و به اعمال ما خراب مىشود . ولى معلوم است كه مقصود تشابه در تعبير است و چون نسبت به دنيا « تعمير » تعبير فرموده ، به مناسبت آن نسبت به دارآخرت « تخريب » تعبير فرموده . و عالم جهنم و بهشت گرچه مخلوق هستند ، تعمير دارجنت و مواد جهنم تابع اعمال اهل آن است . و در روايت است كه زمين بهشت ساده است و مواد تعمير آن اعمال بنىالانسان « 2 » . و اين مطابق است با برهان و كشف اهل مكاشفه ؛ چنانچه بعضى از عرفاى محققين گويد : « بدان ، عَصَمنا اللَّه وَإيّاكَ ، كه جهنم از اعظم مخلوقات است ؛ و آن زندان خداوند است در آخرت . و او را « جهنم » گويند براى بعيد بودن قعر آن ؛ چنانچه چاهى را كه قعرش بعيد است بِئْر « جَهنام » گويند . و آن شامل حرارت و زمهرير است . و در آن برودت است به آخر درجهء آن ، و حرارت است به آخر درجهء آن ؛ و بين اعلاى آن و قعر آن هفتصد و پنجاه سال راه است . و مردم اختلاف دارند كه آن مخلوق است يا غير مخلوق . و خلافْ مشهور است در آن . و همين‌طور در بهشت نيز اختلاف كردند . و اما

--> ( 1 ) - شرح فصوص الحكم ، قيصرى ، ص 1011 ، فصّ يحيوى . ( 2 ) - تفسير كنز الدقائق ، ج 1 ، ص 192 ، ذيل آيهء 25 از سورهء بقره .