عمل است از اين‌كه از براى غير خدا در آن نصيبى باشد » . و اين نيز قريب به تعريف سابق است . وَقيلَ : أَنْ لَايُريد عامِلُهُ عَلَيْهِ عِوَضاً فِي الدّارَيْنِ « 1 » . و « گفته شده كه آن اين است كه اراده نكند عامل آن عوضى براى آن در دو دنيا » . و از صاحب غرائب البيان « 2 » نقل شده است كه « مخلصان آنها هستند كه عبادت خدا كنند به‌طورى كه نبينند خود را در عبوديت او و نه عالَم و اهل آن را ؛ و تجاوز نكنند از حدّ عبوديت در مشاهدهء ربوبيت . پس ، وقتى كه ساقط شد از بنده حظوظ او از خاك تا عرش ، راه دين را سلوك كرده . و آن طريق بندگى و عبوديتى است كه خالص باشد از ديدن حوادث به واسطهء شهود روح جمال پروردگار را . و اين است دينى كه حق تعالى اختيار فرموده است براى خود و از غير حق تخليص فرمود آن را و فرمود : أَلا لِلَّهِ الدِّينُ الْخالِصُ « 3 » . و دين خالص نورِ قِدَم است پس از متلاشى شدن حدوث ، در بيابان نور عظمت و وحدانيت . گويى خداى تعالى دعوت فرموده بندگان خود را بر سبيل تنبيه و اشاره به سوى تخليص نمودن سرّ خود را از اغيار در اقبال آنها به سوى او » « 4 » . و از شيخ محقق ، محيىالدين عربى « 5 » ، نقل است كه گفته است : أَلا ، للَّه‌الدّينُ الخالِصُ

--> ( 1 ) - الأربعون حديثاً ، شيخ بهايى ، ص 441 ؛ مرآة العقول ، ج 7 ، ص 81 . ( 2 ) - اگرچه در نسخه مستنسخه موجود « غرائب البيان » آمده است ولى صحيح آن « عرائس البيان » است كه‌تأليف روزبهان بقلى شيرازى مىباشد . ( 3 ) - « بدان‌كه دين خالص تنها براى خداست » . ( الزمر ( 39 ) : 3 ) ( 4 ) - تفسير عرائس البيان في حقائق القرآن ، ج 3 ، ص 202 . ( 5 ) - محمّد بن على بن محمّد عربى ( 560 - 638 ) بزرگ‌ترين عارف قرن هفتم و از عارفان بزرگ قرون اسلامىاست . وى به « ابن عربى » ، « محيىالدين » ، « شيخ اكبر » شهرت دارد . آثار مهم وى در عرفان از عصر وى تاكنون مورد مراجعه و بحث و تدريس و شرح و تفسير تمامى عارفان و علاقه‌مندان به عرفان مىباشد . فهم كتاب‌هاى وى به‌خصوص « فصوص » مشكل است و در هر زمان معدود كسانى از عهدهء آن برآمده‌اند . حدود 200 اثر به وى منسوب است كه مهم‌ترين آنها الفتوحات المكّية ، فصوص الحكم ، التجلّيات الإلهية ، إنشاء الدوائر ، تفسير قرآن مىباشد . كتاب فصوص از كتاب‌هاى اصلى و مهمّ درسى عرفان محسوب مىشود كه بر آن بزرگ‌ترين عارفان پس از وى شرح و حاشيه دارند . امام خمينى قدس سره بر فصوص حواشى نفيسى دارند .