و فساد عبادات كاملًا تابع آن است ؛ و هر قدر عبادات از تشريك و شوب نيات خالص‌تر باشند كامل‌ترند . و هيچ چيز در عبادات به اهميت نيت و تخليص آن نيست ، زيرا كه نسبت نيات به عبادات ، نسبت ارواح به ابدان و نفوس به اجساد است ؛ چنانچه پيكرهء آنها از مقام ملك نفس و بدن آن صادر شود و نيت و روح آنها از جنبهء باطن نفس و مقام قلب صادر شود - و هيچ عبادتى بىنيت خالصه مقبول درگاه حق تعالى نيست ؛ الّا آن‌كه اگر خالص از ريا و شرك ظاهرى ملكى نباشد - و آن ريايى است كه فقها - رضوان اللَّه عليهم - ذكر فرمودند موجب بطلان و عدم اجزاى ظاهر است ؛ و اگر خالص از تشريك باطنى نباشد ، گرچه به حسب ظاهر شرع و حكم فقهى صحيح و مجزى است ، ولى به حسب باطن شرع و حقيقت و اسرار عبادات ، صحيح نيست و مقبول پيشگاه مقدس نمىباشد . پس ، ملازمه نيست بين صحت عبادت و قبول آن . چنانچه در اخبار نيز ذكر اين مطلب بسيار است « 1 » . و تعريف جامع شرك در عبادت ، كه تمام مراتب آن را شامل گردد ، ادخال رضاى غير حق است در آن ، چه رضاى خود باشد يا غير خود ؛ الّا آن‌كه اگر رضاى غير خود از ساير مردم باشد ، شرك ظاهر و رياى فقهى است ؛ و اگر رضاى خود باشد ، آن شرك خفى باطنى است ؛ و در نظر اهل معارف باطل و ناچيز است و مقبول درگاه حق نيست . مثلًا كسى كه نماز شب بخواند براى وسعت روزى ، يا صدقه دهد براى رفع بليّات ، يا زكات دهد براى تنميهء مال ، يعنى اينها را براى حق تعالى بكند و از عنايت او اين امور را بخواهد ، اين عبادات گرچه صحيح و مجزى و با اتيان به اجزا و شرايط شرعيه اين آثار نيز بر او مترتب شود ، لكن اين عبادت حق تعالى نيست ، و داراى نيت صادقه و ارادهء خالصانه نخواهد بود ؛ بلكه اين عبادت براى تعمير دنيا و رسيدن به مطلوبات نفسانيهء دنيويه است ؛ پس عمل او مصاب نيست . چنانچه اگر عبادات براى ترس از جهنم و شوق بهشت باشد ، نيز خالص براى حق نيست و نيت صادقانه در آن ندارد . بلكه توان گفت كه اين عبادات خالص براى شيطان و نفس است ؛ و انسانِ داراى اين نحو عبادات ،

--> ( 1 ) - ر . ك : وسائل الشيعة ، ج 5 ، ص 476 ، « كتاب الصلاة » ، « أبواب أفعال الصلاة » ، باب 3 ، حديث 1 ، 3 ، 4 و 6 .