نفس است از بىتابى نزد مكروه » « 1 » . و عارف محقّق مشهور در منازل السائرين فرمايد : « صبر نگاهدارى نفس است از شكايت بر جزع مستور » « 2 » انتهى . و بدان‌كه صبر را از مقامات متوسطين محسوب داشتند ؛ زيرا مادامى كه نفس مصيبات و بليّات را مكروه شمارد و آن را جزع باطنى از آنها باشد ، مقام معرفتش ناقص است ؛ چنانچه مقام رضاى به قضا و خشنودى از توجه بليّات مقام شامخ‌ترى است ؛ گرچه آن را نيز از مقامات متوسّطين محسوب نماييم . و همين‌طور صبر در معاصى و بر طاعات نيز از نقصان معرفت به اسرار عبادات و صور معاصى و طاعات است ؛ زيرا كه اگر كسى حقيقت عبادت را بفهمد و به صور برزخيه بهيهء آن ايمان داشته باشد ، و همين‌طور به صور برزخيهء موحشهء معاصى مؤمن باشد ، صبر در اين مقامات براى او معنى ندارد ، بلكه مطلب منعكس مىشود : اگر براى او خوشى و راحتى پيش آمد كند يا كارش منجر به ترك عبادتى يا فعل معصيتى شود ، آنها نزد او مكروه افتد و جزع باطنى او بيشتر باشد از جزع اهل صبر در بليّات و مصيبات . از جناب عبد صالح عارف به وظايف عبوديت ، صاحب مقامات و كرامات ، على بن طاووس « 3 » - قدّس اللَّه نفسه - منقول است كه روز اوّل تكليف خود را جشن مىگرفته و سور و سرور مىكرده و عيد محسوب مىكرده ، براى آن‌كه خداى تبارك و تعالى او را در آن روز مفتخر فرموده به اذن در فعل طاعات « 4 » . آيا براى اين روح لطيف بايد فعل طاعات را صبر در مكروهات كامنهء در باطن به شمار آورد ؟ ! ماها كجا هستيم و اين بندگان فرمانبر حق كجا ؟ ! ما باز گمان مىكنيم حق تعالى تحميل به ما فرموده و تكاليف را زحمت و كلفت مىدانيم . اگر يكى از ما هم زحمت كشد و در اوّل وقت فريضه را بجا

--> ( 1 ) - أوصاف الأشراف ، ص 59 ، فصل 5 ؛ مرآة العقول ، ج 8 ، ص 120 . ( 2 ) - منازل السائرين ، ص 69 ، « باب الصبر » . ( 3 ) - رضيالدين علي بن موسى بن جعفر ( 589 - / 664 ) ، مشهور به « ابن طاووس » ، از كمّلين علماى شيعه وعالم و عابد و زاهد و صاحب مقامات و كرامات او را كتب با ارزش در جملهء علوم ، به‌خصوص اخلاق و عبادات ، است ؛ از جمله : مهج الدعوات ، إقبال الأعمال ، جمال الاسبوع ، كشف المحجّة ، فلاح السائل . ( 4 ) - ر . ك : المراقبات ، ص 206 .