وَالمُتكلّمين الشيخِ أَبي عَبداللَّه مُحَمَّدِ بنِ مُحمّدِ بنِ نُعْمانَ الشَّيخِ المُفيد « 1 » ، عَن شَيْخِهِ رَئيسِ المُحدِّثين الشّيخ أَبي جَعفرٍ مُحمّدِ بنِ عليّ بنِ الْحُسينِ بنِ مُوسى بْنِ بابِوَيْهِ القُمّي « 2 » صاحِب كتاب مَنْ لايَحْضُرُهُ الْفَقيهِ ، عَنِ الشَّيخِ أَبي القاسمِ جَعْفَرِ بْنِ قُولَوَيْهِ « 3 » ، عَن الشَّيخِ الأَجلّ ثِقةِالإسلامِ مُحمّد بن يعقوبَ الكلينيّ « 4 » صاحب الكافي ، عَن عَليِّ بنِ

--> ( 1 ) - شيخ ابوعبداللَّه محمد بن نعمان ( 336 يا 338 - 413 ق ) ملقب به « مفيد » و « ابن معلم » از كبار فقها ومتكلمان و محدثان شيعه . در زمان خود رياست علمى بغداد را به عهده داشت . او مورد عنايت و توجه حضرت ولى عصر ( عج ) بود و در دو نامه كه از آن حضرت به عنوان وى صادر گرديده است ، حضرت او را با تعبيرات « أخ سديد » و « شيخ مفيد » و « ولىّ رشيد » و « ولىّ مخلص » و « ناصر حق » و « داعى الى الحق » خطاب فرموده‌اند . شيخ مفيد در محضر دانشمندان شيعه و سنى و زيدى ، همچون جعفر بن محمد قولويه ، شيخ صدوق ، ابن جنيد اسكافى و على بن ابى الجيش بلخى به تكميل تحصيلات پرداخت . سيد مرتضى علم‌الهدى ، سيد رضى ، شيخ طوسى ، نجاشى ، كراجكى و سالار بن عبدالعزيز از مشهورترين شاگردان وى بوده‌اند . حدود دويست اثر كوچك و بزرگ از او به جاى مانده است كه معروف‌ترين آنها عبارتند از : الإرشاد ، الاختصاص ، أوائل المقالات ، الأمالي و المقنعة . ( 2 ) - محمد بن على بن حسين بن موسى بن بابويه قمى ، مكنى به ابوجعفر ، معروف به « ابن بابويه » و « صدوق » ( 381 ق ) از بزرگان علماى اماميه و مشايخ حديث و فقهاى شيعه . ولادت وى در غيبت صغرا و به دعاى امام زمان ( عج ) واقع شد . وى از پدر خود ، على بن بابويه ، محمد بن حسن بن وليد و جعفر بن محمد قولويه روايت كرده است و شيخ مفيد ، و ابن شاذان ، غضائرى ، شيخ ابوجعفر محمد دوريستى از او روايت كرده‌اند . تأليفاتش را حدود سيصد نوشته‌اند كه معروف‌ترين آنها عبارت است از : من لا يحضره الفقيه ، إكمال الدين و إتمام النعمة ، الخصال ، التوحيد ، عيون أخبارالرضا ، الأمالي ، معاني الأخبار ، علل الشرائع ، الهداية و المقنع . مرقد وى در شهر رى زيارتگاه دوستان اهل بيت است . ( 3 ) - ابوالقاسم جعفر بن محمد بن قولويه قمّى ( 368 ق ) از محدثان و فقهاى بزرگ شيعه در قرن چهارم هجرى . او از كلينى و ابن عقده و على بن بابويه قمّى ( پدر شيخ صدوق ) روايت كرده است و شيخ مفيد و نجاشى و ديگران از وى روايت كرده‌اند . تأليفاتى در فقه و حديث دارد كه كامل الزيارات مشهورترين آنهاست . ( 4 ) - محمد بن يعقوب بن اسحاق كلينى رازى ، معروف به « ثقة الإسلام » ( 328 يا 329 ق ) از بزرگان محدثان‌شيعه و شيخ مشايخ اهل حديث است و در اين علم سرآمد همگنان خود در تاريخ به شمار مىرود . او بتقريب از چهل تن حديث آموخت و بسيارى از بزرگان ، مانند جعفر بن محمد قولويه ، هارون بن موسى تلعكبرى از او حديث نقل كرده‌اند . كلينى اولين مؤلف از مولفان كتب اربعه شيعه است كه به ساليان دراز كتاب عظيم الكافي را در سه بخش « اصول » و « فروع » و « روضه » گرد آورد . از اوست : كتاب الرجال ، رسائل الأئمة ، كتاب الرد على القرامطة و كتاب تعبير الرؤيا .