كامل و نظام تام و تمام صادر نتواند شد ، بالضروره مىفهميم كه از طريق غيب و ماوراءالطبيعه اين شريعت تشريع شده و به طريق وحى و الهام به آن بزرگوار رسيده . وَالْحَمْدُ للَّه‌عَلى وُضُوحِ الحُجَّةِ . در نظر داشتم كه مقام ديگرى از تفكر را ، كه آن فكرت در عالم ملك است و نتيجهء آن زهد است ، بيان نمايم ولى چون در مقامات سابقه عنان قلم گسيخته شد و مطلب طولانى ، بلكه خارج از موضوع شد ، لهذا از آن صرف‌نظر نمودم . فصل در فضيلت بيدارى شب است باقى ماند بر ذمّهء ما بيان دو فقرهء ديگر از حديث شريف كه مىفرمايد : « جاف عن الليل جنبك و اتق الله ربك » . جناب مولى امير المؤمنين - سلام اللَّه عليه - در اين كلام مبارك قرين اعمال قلبيه و تفكرات منبّهه و تقواى پروردگار ، بيدارى شب و تجافى از فراش را براى عبادت قرار داده است ؛ و اين دليل بر كمال فضيلت و اهميت آن است . چنانچه در احاديث شريفه از اين عمل شريف خيلى تمجيد شده ، و سيرهء ائمهء هدى و مشايخ عظام و علماء اعلام بر مواظبت بر آن بوده بلكه بيدارى در آخر شب را با قطع نظر از عبادت اهميت مىدادند . در كتاب وسائل الشيعة ، كه اعظم كتب اماميه و مدار مذهب و مرجع علما و فقها است ، 41 حديث در فضل آن ، و چندين حديث بر كراهت ترك آن ذكر فرموده ، و باز حواله به سابق و لاحق مىفرمايد « 1 » . و البته احاديث در كتب ادعيه و غيره بيش از حد احصاست ؛ ولى ما براى تيمن و تبرك به ذكر چند حديث مىپردازيم : عَنِ الكافي بِإسْنادِه عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِاللَّهِ - عليه السلام - يَقُولُ : « كان في وصية النبي - صلى الله عليه و آله - لعلي قال : يا علي أوصيك في نفسك بخصال

--> ( 1 ) - وسائل‌الشيعة ، ج 8 ، ص 145 - 164 ، « كتاب الصلاة » ، « أبواب بقيّة الصلوات المندوبة » ، باب 39 - 40 .