فصل در اشارهء اجماليه به احكام فطريات ] بدان‌كه مفسرين ، از عامه و خاصه ، هر يك به حسب طريقهء خود طورى بيان كيفيت فطرى بودن دين يا توحيد را كرده‌اند ؛ و ما در اين اوراق بر طبق آراء آنها سخن نگوييم ؛ بلكه در اين مقام آنچه از محضر شريف شيخ عارف كامل ، شاه آبادى - دام ظلّه - كه متفرّد است در اين ميدان ، استفاده نمودم بيان مىكنم « 1 » ؛ گرچه بعضى از آنها به طريق رمز و اشاره در كتب بعضى از محققين از اهل معارف هست ، و بعضى از آن به نظر خود قاصر رسيده است . پس ، بايد دانست كه از فطرت‌هاى الهى يكى فطرت بر اصل وجود مبدأ - تعالى و تقدس - است ؛ و ديگر فطرت بر توحيد است ؛ و ديگر فطرت بر استجماع آن ذات مقدس است جميع كمالات را ؛ و ديگر فطرت بر يوم معاد و روز رستخيز است ؛ و ديگر فطرت بر نبوت است ؛ و ديگر فطرت بر وجود ملائكه و روحانيين و انزال كتب و اعلام طرق هدايت است ؛ كه بعضى از اينها كه ذكر شد از احكام فطرت ، و برخى ديگر از لوازم فطرت است . و ايمان به خداى تعالى و ملائكه و كتب و رسل و يوم قيامت ، دين قيم محكم مستقيم حق است در تمام دورهء زندگانى عايلهء سلسلهء بشر . و ما اشاره به بعضى از آنها كه با حديث شريف مناسب است مىنماييم ، و از حق تعالى توفيق مىطلبيم . مقام اوّل در بيان آن‌كه اصل وجود مبدأ متعال جلّ و علا از فطريات است و آن با تنبّه به يك مقدمه معلوم گردد . و آن اين است كه يكى از فطرت‌هايى كه جميع سلسلهء بنىالانسان مخمّر بر آن هستند و يك نفر در تمام عايلهء بشر پيدا نشود كه بر

--> ( 1 ) - ر . ك : رشحات البحار ، كتاب الإنسان و الفطرة ؛ شذرات المعارف ، ص 126 ، شذرهء ششم .