كند و او را به هلاكت ابدى رساند ؛ و در وقتى تنبه پيدا كند كه پشيمانى سودى ندارد . و تواند بود كه همين آتش غضب كه در قلب بروز كند و آن « جَمْرهء شيطان » است ، چنانچه حضرت باقر العلوم - عليه السلام - فرمايد : « إن هذا الغضب جمرة من الشيطان توقد في قلب ابن آدم » « 1 » . يعنى « همانا اين غضبْ برقهء آتشى است از شيطان كه افروخته شود در قلب پسر آدم » . - صورتش در آن عالمْ صورتِ آتشِ غضب الهى باشد . چنانچه حضرت باقر العلوم - عليه السلام - فرمايد در حديث شريف كافى : « مكتوب في التوراة فيما ناجى الله - عز و جل - به موسى : يا موسى ، أمسك غضبك عمن ملكتك عليه أكف عنك غضبي » « 2 » . يعنى « در تورات نوشته است ، در ضمن اسرارى كه خداى تعالى به موسى فرمود : " اى موسى ، نگاه‌دار غضب خود را از كسى كه تو را مسلط نمودم بر او ، تا آن‌كه نگه دارم از تو غضب خودم را » . و بدان‌كه هيچ آتشى از آتش غضب الهى دردناك‌تر نيست . چنانچه در حديث وارد است كه از حضرت عيسى بن مريم - عليهماالسلام - حواريين او سؤال كردند : چه چيز از همهء اشيا سخت‌تر است ؟ فرمود : سخت‌ترين اشيا غضب خداست . گفتند : به چه چيز حفظ كنيم خود را از آن ؟ فرمود : به آن‌كه غضب نكنيد « 3 » . پس ، معلوم شد كه غضب خدا از هر چيز سخت‌تر و شديدتر است و آتش غضبش سوزنده‌تر است ؛ و صورت غضب در اين عالَمْ صورت آتشِ غضب خداست در آن عالَم . و چنانچه خودِ غضب از قلب بروز كند ، شايد آتش غضب الهى ، كه مبدأ آن ، غضب و ساير رذائل قلبيه است ، از باطن قلب بروز كند و بر ظاهر سرايت كند و از

--> ( 1 ) - الكافي ، ج 2 ، ص 304 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب الغضب » ، حديث 12 ؛ وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 361 ، « كتاب الجهاد » ، « أبواب جهاد النفس » ، باب 53 ، حديث 12 . ( 2 ) - الكافي ، ج 2 ، ص 303 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب الغضب » ، حديث 7 ؛ وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 360 ، « كتاب الجهاد » ، « أبواب جهاد النفس » ، باب 53 ، حديث 10 . ( 3 ) - عَنْ أَبي عَبْدِاللَّه عليه السلام قالَ : « قالَ الْحَواريُّونَ لِعِيسَى عليه السلام : أَيُّ الأَشْياءِ أَشَدُّ ؟ قالَ : أَشَدُّ الأشْياءِ غَضَبُ اللَّه عَزَّ وَجَلَّ ، قالُوا : بِما نَتَّقي غَضَبَ اللَّه ؟ قالَ : بِانْ لا تَغْضَبُوا » . ( وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 362 ، « كتاب الجهاد » ، « أبواب جهاد النفس » ، باب 53 ، حديث 15 )