كشيدن عالم قبر و برزخْ همين تعلقات است . هر چه آنها كمتر باشد ، برزخ و قبر انسان روشن‌تر و گشاده‌تر و مكث انسان در آن كمتر است ؛ و لهذا براى اولياء خدا بيشتر از سه روز - چنانچه در بعضى روايات است - عالَم قبر نيست ؛ آن هم براى همان علاقهء طبيعى و تعلق جبلّى است . و از مفاسد حب دنيا و تعلق به آن اين است كه انسان را از مردن خائف كند . و اين خوف ، كه از محبت دنيا و علاقهء قلبى به آن پيدا شود ، بسيار مذموم است ، و غير از خوف از مَرجع است كه از صفات مؤمنين است . و عمدهء سختىِ مردنْ همين فشار رفعِ تعلقات و خوف از خود مرگ است . جناب محقّق بارع و مدقّق بزرگ اسلام ، سيّد عظيم الشأن داماد ، كرّم اللَّه وجهه ، در قبسات - كه يكى از كتب كم‌نظير است - در باب خود مىفرمايد : « لا تَخافَنَّكَ الْمَوْتُ ، فإنَّ مَرارَتَهُ في خَوْفِهِ » « 1 » . « نترساند البته تو را مرگ ، زيرا كه تلخى آن در ترسناكى از اوست » . و از مفاسد بزرگ حب دنيا آن است كه انسان را از رياضات شرعيه و عبادات و مناسك باز دارد ، و جنبهء طبيعت را قوّت دهد و تعصّى نمايد طبيعت از اطاعت روح ، و انقياد آن را نكند و عزم انسانى را سست كند و اراده را ضعيف نمايد ؛ با اين‌كه يكى از اسرار بزرگ عبادات و رياضات شرعيه آن است كه بدن و قواى طبيعيه و جنبهء ملكْ تابع و منقاد روح گردد و ارادهء نفس در آنها كار كن شود و ملكوت نفس بر ملك غالب شود ، و به‌طورى روح داراى سلطنت و قدرت و نفوذ امر شود كه به مجرّد اراده بدن را به هر كار بخواهد وادار كند ، و از هر كار بخواهد بازدارد ؛ ملك بدن و قواى ظاهره مُلكيه تابع و مقهور و مسخّر ملكوت گردد به نحوى كه بىمشقت و تكلف هر كارى را بخواهد انجام دهد . و يكى از فضائل و اسرار عبادات شاقّه و پرزحمت آن است كه اين مقصد از آنها بيشتر انجام گيرد ، و انسان به واسطهء آنها داراى عزم مىشود و بر طبيعت غالب مىآيد و بر ملك چيره مىشود . و اگر اراده تام و تمام شود و عزم قوى و محكم گردد ، مَثل مُلك بدن و قواى ظاهره و باطنهء آن مَثل ملائكة اللَّه شود كه عصيان خدا نكنند ؛ به

--> ( 1 ) - عبارت قبسات چنين است : « لا تخافنّ موت البدن . . . استهينوا بالموت ، فإنّ مرارته في خوفه » . ( القبسات ، ص 479 )