غليظتر شود . و آنچه در بعضى از احاديث شريفه است كه از براى خدا هفتاد هزار حجاب است از نور و ظلمت « 1 » ، « حجاب‌هاى ظلمانى » تواند همين تعلقات قلبيه باشد به دنيا . و هر قدر تعلقات بيشتر باشد ، حجاب‌ها زيادتر است . و هر چه تعلق شديدتر باشد ، حجاب غليظتر و خرق آن مشكل‌تر است . فصل در بيان سبب زياد شدن حب دنيا بدان‌كه انسان چون وليدهء همين عالم طبيعت است و مادر او همين دنياست و اولاد اين آب و خاك است ، حب اين دنيا در قلبش از اولِ نشو و نما مغروس است ؛ و هر چه بزرگ‌تر شود ، اين محبت در دل او نمو مىكند . و به واسطهء اين قواى شهويه و آلات التذاذيه كه خداوند به او مرحمت فرموده براى حفظ شخص و نوع ، محبت او روزافزون شود و دلبستگى او رو به ازدياد گذارد . و چون اين عالم را محل التذاذات و تعيشات خود مىپندارد و مردن را اسباب انقطاع از آنها مىداند ، و اگر به حسب برهان حكما يا اخبار انبيا - صلوات اللَّه عليهم - عقيده‌مند به عالم آخرت شده باشد و به كيفيات و حيات و كمالات آن ، قلبش باز از آن بىخبر است و قبول ننموده ، چه رسد به آن‌كه به مقام اطمينان رسيده باشد ؛ لهذا حُبش به اين عالم خيلى زياد مىشود . و نيز چون فطرتاً انسان حب بقاء دارد و از فنا و زوال متنفر و گريزان است ، و مردن را فنا گمان مىكند ، گرچه عقلش هم تصديق كند كه اين عالم دارفنا و گذرگاه است و آن عالم باقى و سرمدى است ، ولى عمده ورود در قلب است ؛ بلكه مرتبهء كمال آن اطمينان است ؛ چنانچه حضرت ابراهيم خليل الرحمان - عليه السلام - از حق تعالى مرتبهء اطمينان را طلب كرد و به او مرحمت گرديد « 2 » . پس چون قلوب يا ايمان به آخرت ندارند ،

--> ( 1 ) - عن النبي صلى الله عليه و آله و سلم : « أنّ للَّهِ تَباركَ و تعالى سَبعينَ ألْفَ حِجابٍ من نور وظُلمةٍ » . ( بحار الأنوار ، ج 55 ، ص 45 ، ذيل حديث 13 ) ( 2 ) - اشاره است به آيهء مباركهء وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى قالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قالَ بَلى وَ لكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي ؛ « و آن گاه كه ابراهيم گفت : پروردگارا ، نشانم ده چگونه مُردگان را زنده مىكنى ، گفت ، مگر ايمان نياوردى ؟ گفت : آرى ايمان دارم ، اما براى اين‌كه دلم آرام گيرد » . ( البقرة ( 2 ) : 260 )