اين عالم ، خودت بكن ، و الا در كورهء عذاب الهى و نارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ « 1 » قلبت را ذوب كنند و خدا مىداند چند قرن از قرن‌هاى آخرت اين اصلاح طول مىكشد . پاك شدن در اين عالم سهل و آسان است ؛ تغييرات و تبديلات در اين نشئه خيلى زود واقع مىشود ؛ و اما در آن عالم تغيير به‌طور ديگرى است و زوال يك ملكه از ملكات نفس قرن‌ها طول دارد . پس ، اى برادر تا عمر و جوانى و قوّت و اختيار باقى است اصلاح نفس كن . اعتنا به اين‌جاه و شرف‌ها مكن ؛ اين اعتبارات را زير پا بگذار . تو آدمزاده‌اى ، صفت شيطان را از خود دور كن . ممكن است شيطان به اين رذيله از ساير رذائل بيشتر اهميت دهد ؛ و چون اين صفت خود اوست و موجب طرد او از درگاه خداى متعال ، عارف و عامى و عالم و جاهل را بخواهد همسلك خود كند ؛ و در آن عالم كه ملاقات كنى او را با اين رذيله ، گرفتار ملامت او هم بشوى ؛ بگويد : اى آدمزاده ! مگر انبيا به تو خبر ندادند كه براى تكبّر به پدر تو من مطرود درگاه حق شدم ، براى تحقير مقام آدم و تعظيم مقام خود ملعون شدم ، تو چرا خود را گرفتار اين رذيله كردى ؟ در آن هنگام تو بيچاره علاوه بر عذاب‌ها و گرفتارىها و حسرت و ندامت‌هايى كه به شنيدن درست نيايد ، گرفتار سرزنش اذلّ مخلوقات و پست‌ترين موجودات هم هستى ! شيطان كه تكبّر به خدا نكرده بود ؛ تكبّر كرد به آدم كه مخلوق حق است ، گفت : خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ * « 2 » . خود را بزرگ شمرد و آدم را كوچك . تو آدمزاده‌ها را كوچك شمارى و خود را بزرگ . تو نيز از اوامر خدا سرپيچى كنى : فرموده : فروتن باش ، تواضع كن با بندگان خدا ، تكبر كنى ؛ سرافرازى نمايى . پس چرا فقط شيطان را لعن مىكنى ، نفس خبيث خودت را هم شريك كن در لعن ؛ همان‌طور كه شريك با او در اين رذيله‌اى . تو از مظاهر شيطانى ! شيطان مجسمى ! شايد صورت برزخى و قيامتى تو شيطان باشد ! ميزان در صور آخرت ملكات نفس است : مانع ندارد صورت شيطان باشى ؛ صورت مورچهء كوچك هم باشى . موازين عالم آخرت غير از اين‌جاست .

--> ( 1 ) - الهمزة ( 104 ) : 6 . ( 2 ) - « مرا از آتش آفريدى و او را از گِل » . ( الأعراف ( 7 ) : 12 ؛ ص ( 38 ) : 76 )