اگر فروتن شدى ، قهراً مردم تو را احترام كنند و بزرگ شمارند ؛ و اگر تكبر كنى پيشرفت ندارد . اگر توانستند تو را خوار و ذليل مىكنند و به تو اعتنا نمىكنند ؛ و اگر نتوانستند در دل آنها خوارى و در چشم آنها ذليلى و مكانت ندارى . تو با تواضع دل مردم را فتح كن ؛ دل كه پيش تو آمد ، آثار خود را ظاهر مىكند . و اگر قلوب از تو برگشت ، آثار آن بر خلاف مطلوب تو است . پس ، تو اگر فرضاً احترام‌طلب و بزرگىخواه هم هستى ، بايد از راه آن وارد شوى ؛ و آن مماشات با مردم و تواضع با آنهاست ؛ نتيجهء تكبر خلاف مطلوب و مقصود تو است ؛ پس ، نتيجهء دنيايى كه نمىگيرى سهل است ، نتيجهء به عكس مىگيرى . [ به ] علاوه ، اين خُلقْ موجب ذلت در آخرت و خوار شدن در آن عالم مىشود : همان‌طور كه در اين عالم مردم را حقير شمردى و به بندگان خدا بزرگى كردى و به آنها عظمت و جلال و عزت و حشمت فروختى ، در آخرت صورت همين بزرگىْ ذلت است و خوار شدن . چنانچه در حديث شريف كافى وارد است : بِإسناده عَنْ داوُدِ بن فَرْقَدِ عَنْ أَخيهِ قال : سَمِعْتُ أَبا عَبْدِاللَّه - عليه السلام - يقول : « إن المتكبرين يجعلون في صور الذر يتوطأهم الناس حتى يفرغ الله من الحساب » « 1 » . « برادرِ داود بن فرقد گويد شنيدم حضرت صادق - عليه السلام - مىگفت : " همانا متكبران قرار داده شوند به صورت مورچگانِ ضعيف ، پايمال نمايند مردم آنها را تا خدا از حساب فارغ شود " » . و در وصيت‌هاى حضرت صادق - عليه السلام - است به اصحاب خود . قال : « إياكم و العظمة و الكبر ؛ فإن الكبر رداء الله ، عز و جل ؛ فمن ناز ع الله رداءه ، قصمه الله و أذله يوم القيامة » « 2 » . حاصل معنى آن‌كه : « بترسيد از عظمت و كبر كردن ؛ زيرا كه كبر مختص به خداى عزّ وجلّ است ؛ و كسى كه منازعه كند خدا را در آن ، خداى تعالى او را در هم شكند و ذليلش كند روز قيامت » . و نمىدانم كه اگر خداى تعالى كسى را ذليل كند چه خواهد كرد با او و به چه حالى مبتلا

--> ( 1 ) - الكافي ، ج 2 ، ص 311 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب الكبر » ، حديث 11 . ( 2 ) - الكافي ، ج 8 ، ص 8 ، حديث 1 ؛ وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 376 ، « كتاب الجهاد » ، « أبواب جهاد النفس » ، باب 58 ، حديث 9 .