تكبّر با مردم رفتار كند ، و بدبين به علما و فقها و تابعين آنها گردد ، و به حكما و علما طعن‌ها زند و غير خود و سرسپردگان به خود را اهل هلاك داند ، و چون دستش از علوم تهى است علوم را خار طريق خواند و اهل آن را شيطان راه سالك شمارد ؛ با آن‌كه آنچه در مقام دعوى مقام خود گويد اقتضاى خلاف اينها نمايد ؛ و هادى خلايق و مرشد گمراهان بايد خود از مهلكات و موبقات مبرّا باشد ، و از دنيا گذشته و محو جمال حق شده ، بايد به بندگان خدا تكبر نكند و بدبين به آنها نباشد . و در فقها و علماى فقه و حديث و طلاب آن نيز گاهى كسى پيدا شود كه مردم ديگر را حقير شمارد و به آنها تكبر فروشى كند و خود را مستحق همه طور اكرام و اعظام داند ، و لازم داند كه همهء مردم اطاعت امر او كنند و هر چه گويد چون و چرا نكنند ؛ خود را لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَ هُمْ يُسْئَلُونَ « 1 » انگارد ؛ و جز خود و چند نفر معدودى مثل خود را اهل بهشت نداند ؛ و اسم هر طايفه‌اى از هر علمىدر ميان آيد ، به آن طعن زند و جز علم خود را ، كه از آن نيز بهرهء كافى ندارد ، ساير علوم را نديده و نسنجيده طرد كند و اسباب هلاك داند ، و علما و ساير علوم را از روى جهل و نادانى طرد كند و چنين ارائه دهد كه ديانتش موجب شده كه اينها را تحقير و توهين كند ، با آن‌كه علم و ديانت مبرا از اين اطوار و اخلاق‌اند . « قول به غير علم » را شريعت مطهره حرام كرده « 2 » و حرمت مسلم را واجب دانسته « 3 » ، اين بيچارهء بىخبر از ديانت و علم خلاف قول خدا و رسول كرده و آن را به صورت دين درآورده ، با آن‌كه سيرهء سلف و خلف از علماى بزرگ غير از اين بوده . اين حال علوم شرعيه كه هر يك اقتضا دارد كه علماى آن متصف به تواضع باشند و ريشهء تكبر را از قلوب قلع كنند . هيچ علمىتكبر نياورد و با تواضع مخالف نيست . پس

--> ( 1 ) - « خدا از آنچه مىكند بازخواست نخواهد شد ، ولى آنان بازخواست خواهند شد » . ( الأنبياء ( 21 ) : 23 ) ( 2 ) - ر . ك : المكاسب المحرّمة ، امام خمينى قدس سره ، ج 2 ، ص 84 . ( 3 ) - ر . ك : الكافي ، ج 2 ، ص 350 ، « كتاب الإيمان و الكفر » ، « باب من أذى المسلمين واحتقرهم » ؛ وسائل الشيعة ، ج 12 ، ص 265 ، « كتاب الحجّ » ، « باب تحريم إهانة المؤمن وخذلانه » ؛ بحار الأنوار ، ج 72 ، ص 142 ، باب 56 .