اين ذلت و خواريهايى است كه ما گمان مىكنيم . و عاقبت كار متكبر هم جهنم است . در حديث است كه الكبر مطايا النّار « 1 » كسى كه مركب كبر سوار است او را به آتش مىبرد ، و روى بهشت را نخواهد ديد تا در او از اين صفت اثرى باشد . چنانچه از رسول اكرم ، صلّى اللّه عليه و آله ، نقل است كه فرمود : لن يدخل الجنّة من في قلبه مثقال حبّة من خردل من كبر . [ 1 ] و جناب امام باقر و امام صادق ، عليهما السلام ، نيز قريب به همين را فرموده‌اند . « 2 » و در حديث شريف كافى است كه حضرت باقر ، عليه السلام ، فرمودند : العزّ رداء اللّه و اكبر إزاره ، فمن تناول شيئا منه أكبّه اللّه في جهنّم . « 3 » حاصل معنى آنكه « عزت و كبريا از خداست . كسى كه چيزى از او را داشته باشد ، خداى تعالى او را به روى در جهنم افكند . » آن هم چه جهنمى براى متكبرين تهيه شده است [ كه ] غير از جهنم ساير مردم است . بس است حديث كمر شكنى كه سابقا ترجمهء آن را نقل كردم ، اينجا كه محل اوست نقل مىكنم : محمّد بن يعقوب ، عن علىّ بن إبراهيم ، عن أبيه ، عن ابن أبي عمير ، عن ابن بكير ، عن أبي عبد اللّه ، عليه السّلام ، قال : إنّ في جهنّم لواديا للمتكبّرين يقال له « سقر » ، شكى إلى اللّه ، عزّ و جلّ ، شدّة حرّه و سأله أن يأذن له أن يتنفّس ، فتنفّس فأحرق جهنّم . « 4 » حديث در كمال اعتبار است ، بلكه مثل « صحيح » است . « ابن بكير از حضرت صادق ، عليه السلام ، نقل مىكند كه گفت : « همانا در جهنم وادى هست از براى متكبران كه او را « سقر » گويند . شكايت كرد به خداى عز و جل از شدت حرارت خود و خواست از خدا كه اذن دهد او را كه نفس بكشد . پس تنفس كرد ، پس محترق كرد جهنم را . » پناه مىبرم به خدا از جايى كه خودش با آنكه دار عذاب است از حرارت خودش شكايت كند و جهنم از نفس او بسوزد . سختى و شدت حرارت آتش آخرت را ما نمىتوانيم در اين عالم ادراك كنيم ، زيرا كه سبب اختلاف شدت و ضعف عذاب يكى قوت و ضعف ادراك است : هر چه مدرك قوىتر و ادراك تامتر و خالصتر باشد بيشتر ادراك الم و درد كند . و يكى ديگر اختلاف موادى است كه حسّ به او قائم است در قبول حرارت . چون مواد مختلف است در قبول حرارت . مثلا طلا و آهن بيشتر قبول حرارت

--> [ 1 ] « فرمود : كسى كه در دلش به اندازه دانهء خردلى كبر و خودخواهى باشد . هرگز داخل بهشت نمىشود . » وسائل الشيعة ، ج 11 ، ص 307 ، « ابواب جهاد » باب 60 حديث 6 . ( 1 ) وسائل الشيعة ، ج 11 ، ص 301 ، « ابواب جهاد نفس » ، باب 58 ، حديث 14 . ( 2 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 310 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب كبر » ، حديث 6 . معانى الاخبار شيخ صدوق ، ص 241 « باب معنى كبر » ، حديث 2 . ثواب الاعمال و عقاب الاعمال ، ص 264 ، « عقاب المتكبّرين » ، حديث 4 ( 3 ) - اصول كافى ، ج 2 ، ص 309 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب كبر » ، حديث 3 . ثواب الاعمال و عقاب الاعمال ، ص 264 ، « عقاب المتكبرين » ، حديث 1 . ( 4 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 310 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب كبر » ، حديث 10 ، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال ص 265 « عقاب المتكبّرين » ، حديث 7 .