الدالّ على الخير كفاعله [ 1 ] گردد ، اظهارش خوب است ، شكر خدا كند به اين ضمير صاف و قلب پاك ، ولى ملتفت باشد كه در مناظرهء با نفس گول شيطنت او را نخورده باشد ، و عمل ريايى را با صورت مقدسى به خوردش ندهد . و اگر براى خدا نيست ، ترك آن اظهار كند كه اين « سمعه » است ، و از شجرهء ملعونهء ريا است و عمل او را خداوند منّان قبول نمىفرمايد و امر مىفرمايد در سجّين قرار دهند . بايد به خداى تعالى از شرّ مكايد نفس پناه ببريم كه مكايد آن خيلى دقيق است ولى اجمالا مىدانيم كه اعمال ما خالص نيست . اگر ما بندهء مخلص خداييم ، چرا شيطان در ما اين قدر تصرف دارد ؟ با آنكه او با خداى خود عهد كرده است كه به « عباد اللّه المخلصين » كار نداشته باشد و دست به ساحت قدس آنها دراز نكند [ 2 ] . به قول شيخ بزرگوار [ 3 ] ما ، دام ظلّه ، شيطان . سگ درگاه خداست : اگر كسى با خدا آشنا باشد ، به او عوعو نكند و او را اذيت نكند . سگ در خانه آشنايان صاحبخانه را دنبال نكند . شيطان نمىگذارد كسى كه آشنايى با صاحبخانه ندارد وارد خانه شود . پس ، اگر ديدى شيطان با تو سر و كار دارد ، بدان كارهايت از روى اخلاص نيست و براى حق تعالى نيست . اگر شما مخلصيد ، چرا چشمه‌هاى حكمت از قلب شما به زبان جارى نشده ، با اينكه چهل « سال » است به خيال خود قربة إلى اللّه عمل مىكنيد ، با اينكه در حديث وارد است كه « كسى كه اخلاص ورزد از براى خدا چهل « صباح » ، جارى گردد چشمه‌هاى حكمت از قلبش به زبانش . » [ 4 ] پس بدان اعمال ما براى خدا نيست و خودمان هم ملتفت نيستيم و درد بيدرمان همين جاست . واى به حال اهل طاعت و عبادت و جمعه و جماعت و علم و ديانت كه وقتى چشم بگشايند و سلطان آخرت خيمه بر پا كند ، خود را از اهل معاصى كبيره ، بلكه از اهل كفر و شرك ، بدتر ببينند و نامهء اعمالشان سياهتر باشد . واى به حال كسى كه با نماز و طاعتش وارد جهنم شود ! امان از كسى كه صورت صدقه و زكات و صلاتش صورتهايى باشد كه زشت‌تر از آنها تصور نشود ! بيچاره تو مشركى ! خداوند به فضل خود موحّد اهل معصيت عصيان كار را مىآمرزد ، ان شاء اللّه ، و ليكن فرموده است كه مشرك را نمىآمرزم اگر بى توبه از اين دنيا برود [ 5 ] . در احاديث شريفه ، چنان كه شنيدى ، مىفرمايد : « مرائى مشرك است . » كسى كه رياست دينى خود ، و امامت خود ، تدريس خود ، تحصيل خود ، روزهء خود ، نماز خود ، و بالاخره اعمال صالحهء خود ، را ارائه به مردم دهد براى منزلت در

--> [ 1 ] « راهنماى به نيكى چون كنندهء آن است . » بحار الانوار ، ج 93 ، ص 17 ، « كتاب زكات و صدقه » ، باب 20 حديث 1 . [ 2 ] اشاره است به آيهء مباركهء قالَ رَبِّ بِما اغْوَيْتَني لأزُيَننَّ لَهُمْ في الارْضِ و لأغويَنَّهُمْ اجمعين إلّا عِبادَكَ مِنْهُمْ المُخلَصينَ . ( گفت ( ابليس ) خدايا ، از آن رو كه مرا گمراه ساختى ، هر آينه هر چه در زمين است بر آدميان جلوه دهم و همهء آنان را گمراه كنم مگر بندگان خالص تورا . » ( حجر - 40 - 41 ) . [ 3 ] مراد مرحوم آية اللّه شاه‌آبادى ( ره ) است . [ 4 ] من اخلص لنا أربعين صباحا ، جرت ينابيع الحكمة من قلبه على لسانه . بحار الانوار ج 67 ، ص 242 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب اخلاص » ، حديث 10 . » [ 5 ] اشاره است به آيهء مباركهء انَّ اللَّه لا يَغْفِرُ أنْ يُشْرَكَ بِهِ و يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِك ( خداوند شرك را نمىآمرزد ، اما از غير آن در مىگذرد . » ( نساء - 48 ، 116 ) .