و به يد قدرت و در قبضهء سلطنت اوست ، و كس ديگر را در قلوب بندگان بدون اذن قيّومى و اجازهء تكوينى او تصرفى نيست و نخواهد بود ، خود صاحبان قلب نيز بىاذن و تصرف حق تعالى تصرف در قلوب خود ندارند - و بدين معنى اشارة و كناية و صراحة در قرآن و اخبار اهل بيت ، عليهم السّلام ، اخبار شده است . [ 1 ] پس خداى تبارك و تعالى صاحب قلب و متصرف در اوست ، و شما كه يك بندهء ضعيف عاجز هستيد نمىتوانيد تصرف در قلوب كنيد بىتصرف حق ، بلكه ارادهء او قاهر است بر ارادهء شما و همهء موجودات ، پس ريا و سالوس شما اگر براى جلب قلوب عباد است و جانب دلها نگاه داشتن و منزلت و قدر در قلوب پيدا كردن و اشتهار به خوبى يافتن است ، اين از تصرف شما به كلى خارج و در تحت تصرف حق است . خداوند قلوب و صاحب دلها به هر كس مىخواهد قلوب را متوجه مىفرمايد . بلكه ممكن است شما نتيجهء به عكس بگيريد . ديديم و شنيديم اشخاص سالوس دور و كه قلوب آنها پاك نبود آخر كار رسوا شدند و آنچه مىخواستند نتيجه بگيرند به عكس اتفاق افتاد ، چنانچه به همين معنى إشاره فرموده در حديث شريف كافى : عن جرّاح المدائنى ، عن أبي عبد اللّه ، عليه السّلام ، فى قول اللّه عزّ و جلّ : « فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبَّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً و لا يُشْرِكْ بِعبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً . » قال عليه السّلام : الرّجل يعمل شيئا من الثّواب لا يطلب به وجه اللّه ، إنّما يطلب تزكية النّاس ، يشتهي أن يسمع به النّاس ، فهذا الّذي أشرك بعبادة ربّه . ثمّ قال : ما من عبد أسرّ خيرا فذهبت الأيّام أبدا حتّى يظهر اللّه له خيرا ، و ما من عبد يسرّ شرّا فذهبت الأيّام أبدا حتّى يظهر اللّه له شرّا « 1 » . « يعنى راوى ، كه جرّاح مدائنى است ، از امام صادق ، عليه السلام ، نقل مىكند در تفسير قول خداى ، عزّ و جلّ : « پس كسى كه اميدوار ملاقات پروردگار خويش است بايد به جاى آرد كار نيكو ، و شريك نكند در عبادت پروردگارش كسى را » كه فرمود امام صادق ، عليه السلام : « آن مردى كه عمل مىكند چيزى از ثواب را كه خواهش نمىكند به آن كار ملاقات خدا را ، فقط ملاحظه مىكند پاكيزه شمردن مردم او را ، ميل دارد مردم بشنوند آنچه كرده ، پس اين كسى است كه شريك قرار داده در عبادت پروردگارش . » پس از آن فرمود : « هيچ بنده نيست كه پنهان كند خوبى را ، پس بگذرد روزگار بر او هميشه ، تا آنكه آشكار كند خدا از براى او نيكويى را ، و هيچ بنده نيست كه پنهان مىكند شرى را ، پس بگذرد روزگار بر او

--> [ 1 ] حق تعالى مىفرمايد : وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّه يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ ( و بدانيد كه خدا در ميان شخص و قلب او حايل مىگردد ( انفال 24 ) و فَإنَّ القُلُوبَ بَيْنَ اصْبَعينِ مِنْ أصابِع اللَّه ، يُقَلّبُها كَيْفَ يَشاءُ ساعَةً كذا وَ ساعَةً كذا وَ أَنَّ الْعَبْدَ رُبَّما وُفِّقَ لِلخَيْرِ » ( همانا قلبها در ميان دو انگشت از انگشتان خداوند قرار دارند آنها را هر گونه بخواهد زمانى اين‌چنين و زمانى آن‌چنان مىگرداند و بسا كه بنده توفيق كار نيك يابد . ) بحار الانوار ، ( ج 72 ، ص 48 ) « كتاب العشرة » باب 40 ، حديث 9 . ( 1 ) اصول كافى ، ج 2 ، ص 294 ، « كتاب ايمان و كفر » ، « باب رياء » ، حديث 4 .