الحديث الأوّل أخبرنى أجازة ، مكاتبة و مشافهة [ 1 ] عدّة من المشايخ العظام و الثقات الكرام منهم الشّيخ العلّامة المتكلّم الفقيه الأصولى الأديب المتبحّر الشّيخ محمّد رضا آل العلّامة الوفى الشّيخ محمّد تقى الأصفهاني [ 2 ] أدام اللّه توفيقه - حين تشرّفه بقم الشّريف ، و الشّيخ العالم الجليل المتعبّد الثّقة الثّبت الحاج شيخ عبّاس القمي [ 3 ] دام توفيقه - كلاهما عن المولى العالم الزّاهد العابد الفقيه المحدّث الآميرزا حسين النورى [ 4 ] نور اللّه مرقده الشّريف - عن العلّامة الشّيخ مرتضى الأنصاري [ 5 ] ، قدّس اللّه سرّه . و منهم السيّد السّند الفقيه المتكلّم الثّقة العين الثّبت العلّامة السيّد محسن الأمين العاملى [ 6 ] ، أدام اللّه تأييداته ، عن الفقيه العلّام ، صاحب المصنّفات العديدة السيّد محمّد بن هاشم الموسوى الرضوي الهندي [ 7 ] ، المجاور في النّجف الأشرف حيّا و ميّتا ، قدّس اللّه سرّه ، عن العلّامة الأنصاري . و منهم السيّد العالم الثقّة الثّبت السيّد أبو القاسم الدهكردى الأصفهاني [ 8 ] ، عن السيّد السّند الأمجد الآميرزا محمّد هاشم الأصفهاني [ 9 ] ، قدّس سرّه ، عن العلّامة الأنصارى ( و لنا طرق أخرى غير منتهية إلى الشّيخ تركناها ) عن المولى الأفضل أحمد النّراقي [ 10 ] ، عن السيّد مهدى المدعوّ ببحر العلوم صاحب الكرامات [ 11 ] ، رضوان اللّه عليه ، عن أستاد الكلّ الآقا محمّد باقر البهبهاني [ 12 ] ، عن والده الأكمل محمّد أكمل [ 13 ] ، عن المولى محمّد باقر

--> [ 1 ] براى حفظ احاديث از دستبرد مفتريان و جاعلان و جلوگيرى از نقل آنها توسط راويان ناآشنا و نااهل ، دانشمندان علم حديث از دير باز رسم دادن و گرفتن « اجازهء روايت » معمول داشته‌اند . مشايخ حديث هر كس را كه در علم و تقوى مىآزمودند به او اجازه روايت مىدادند . طالبان علم نيز براى كسب اعتبار در نقل حديث به نزد مشايخ اين علم مىرفته و از آنان حديث مىآموخته درخواست اجازه مىكردند . اين سيرهء حسنه تا كنون كم و بيش ادامه دارد . اجازاتى كه مشايخ مىدادند مختلف بود از جملهء آنها اجازهء كتبى و شفاهى بود و دارندهء اين اجازه در مقام نقل حديث مىگويد « فلانى با اجازهء كتبى يا شفاهى مرا چنين خبر داد » . نظر به اين سنت است كه امام ( س ) در آغاز ، برخى از سلسلهء اسناد خود را پشت به پشت تا محمد بن يعقوب كلينى ( قدس اللَّه اسرارهم ) نقل فرموده‌اند . [ 2 ] شيخ محمد رضا مسجد شاهى ، متوفى به سال 1362 ه . ق از شخصيتهاى بزرگ و رجال علمى اصفهان و از خاندان شيخ محمد تقى اصفهانى است . وى از شاگردان ميرزاى شيرازى و سيد محمد فشاركى و آخوند خراسانى و هم مباحثه و مصاحب آية اللّه شيخ عبد الكريم حائرى بوده است . شيخ از 1344 تا 1345 ه . ق در قم به تدريس اشتغال داشت . پس از شهادت عموى خود ، حاج آقا نور اللّه اصفهانى ، به اصفهان بازگشت و تا پايان عمر در آنجا ساكن بود . وى مرجعيت شيعه داشت و در اصفهان حوزهء درس وى تا پايان حياتش برقرار بود . جد ايشان ، شيخ محمد تقى اصفهانى ، متوفى به سال 1248 ه . ق ، از فقهاى نامدار و از شاگردان وحيد بهبهانى بود . حوزهء درس ايشان در شهر اصفهان بود و ميرزاى شيرازى و سيد حسن مدرس از شاگردان او بودند . تصنيف مشهور او : هداية المسترشدين . در شرح معالم الدين است . [ 3 ] حاج شيخ عباس قمى ( 1294 - 1359 ه . ق ) از محدثان بزرگ شيعه در قرن 14 و از جملهء مشايخ روايت است كه امام خمينى ( س ) از ايشان اجازه دريافت كرده‌اند . وى ساليانى دراز ملازم علامه متبحر ، ميرزا حسين نورى ( ره ) بوده و در استنساخ و مقابله و تصنيف آثار ميرزا مدد كار وى بوده است . شيخ عباس مردى محقق و كثير التأليف بود . سفينة البحار يكى از تصنيفات اوست تأليف آن 27 سال به طول انجاميد . از آثار اوست : مفاتيح الجنان ، منتهى الآمال ، تتمة المنتهى و فوائد رضويه . [ 4 ] حاج ميرزا حسين بن محمد تقى نورى طبرسى ( 1254 - 1320 ه . ق ) فقيه ، مفسّر و در علم حديث كم نظير و در علم رجال مبرز بود وى در نشر احاديث اهل بيت سهم بزرگى داراست . او از شاگردان شيخ العراقين ، شيخ مرتضى انصارى ، و ميرزاى شيرازى بود و « شيخ اجازهء » بزرگان پس از خود است . حاج شيخ عباس قمى و آقا بزرگ تهرانى ، از شاگردان وى و از او اجازه دريافت كرده‌اند . از آثار اوست : مستدرك الوسائل ، مستدرك مزار البحار ، النجم الثاقب ، لؤلؤ و مرجان و تحفة الزائر . [ 5 ] شيخ مرتضى انصارى ( 1214 - 1281 ه . ق ) ملقب به « خاتم الفقهاء و المجتهدين » از نوادگان جابر بن عبد اللّه انصارى صحابى پيغمبر ( ص ) . وى يكى از نوابغ علم اصول است و تحولى بزرگ در اين فن به وجود آورد . آراء و نظريات و آثار وى تا به امروز همچنان محل بحث و نظر و مورد توجه علماى بزرگ فقه است و شروح و حواشى بسيار بر آثار وى نگاشته شده است . برخى اساتيد وى عبارت‌اند از شيخ موسى كاشف الغطاء ، شيخ على كاشف الغطاء ، ملا احمد نراقى و سيد محمد مجاهد . از مجلس درس او فقهايى بزرگ برخاسته‌اند كه از جمله آنهاست آخوند خراسانى ، ميرزاى شيرازى ، و ميرزا محمد حسن آشتيانى . از مهمترين آثار شيخ است : رسائل ، مكاسب و طهارت [ 6 ] سيد محسن بن عبد الكريم بن على بن محمد حسينى جبل عاملى ، ملقب به « امين » ( 1282 - 1371 ه . ق ) از اكابر علماى اماميه و مفاخر شيعه اثنا عشريه است . وى دروس مقدماتى را در زادگاه خود ، جبل عامل ، گذراند ، و سپس در نجف نزد آخوند خراسانى ، شريعت اصفهانى ، حاج آقا رضا همدانى ، و شيخ محمد طه نجف ، و ديگر بزرگان به تكميل علوم پرداخت . وى پس از اتمام تحصيلات به جبل عامل بازگشت و به تحقيق و تأليف و تدريس پرداخت . از او آثار علمى متعددى به جاى مانده است كه مهمترين آنها كتاب معروف اعيان الشيعه است . از اين كتاب چاپهاى متعددى در دست است . از آثار اوست : اساس الشريعة در فقه استدلالى ، الدرة البهيه ، المجالس السنية ، معدن الجواهر في علوم الاوائل و الاواخر . [ 7 ] محمد بن هاشم موسوى رضوى هندى ( 1242 - 1323 ه . ق ) در هند به دنيا آمد و در نجف تحصيل كرد و در همانجا وفات يافت . وى از شاگردان شيخ انصارى مىباشد . از آثار اوست : نظم اللئالى در رجال ، ارجوزه در فقه ، الاضواء المزبلة ، شرح شرايع ، تقريرات درس شيخ انصارى . [ 8 ] سيد أبو القاسم حسينى دهكردى متوفى به سال 1353 ه . ق از شاگردان ميرزا حسن شيرازى و شيخ زين العابدين مازندرانى و ميرزا حسين نورى است . از آثار اوست : حاشيه بر تفسير صافى ، حاشيه بر وافى ، حاشيه بر مكاسب و الوسيلة في السير و السلوك . [ 9 ] محمد هاشم بن زين العابدين موسوى اصفهانى معروف به « چهار سوقى » ( 1235 - 1318 ه . ق ) از فقهاى اماميه و برادر مؤلّف كتاب « روضات الجنات » مىباشد . وى از شاگردان شيخ انصارى و از مشايخ اجازهء سيد محمّد كاظم يزدى و شيخ الشريعة اصفهانى است . از آثار اوست : استصحاب ، اصول آل رسول ، حاشيه بر اسفار ، حاشيه شرح لمعه ، حاشيه قوانين ، حاشيه معالم . [ 10 ] احمد بن محمد مهدى بن ابى ذر نراقى متوفى به سال 1244 ه . ق . فقيه و محدّث و در رجال و رياضى و علوم عقلى استاد و به زهد و تقوى مشهور بود . بيشتر علوم را از محضر پدرش ملا محمد مهدى نراقى ، كه از نوادر روزگار بود ، استفاده كرد . استادان ديگر وى سيد مهدى - بحر العلوم و شيخ جعفر كاشف الغطاء بودند . وى استاد شيخ انصارى و سيد محمد شفيع جاپلقى است . از آثار اوست : معراج السعادة ، مفتاح الاحكام ، عوائد الايام ، منهاج الوصول إلى علم الأصول ، مستند الشيعه و ديوان شعر فارسى . [ 11 ] سيد مهدى بن مرتضى طباطبائى بروجردى ( 1154 - 1212 ه . ق ) معروف به « بحر العلوم » از فقهاى بزرگ و عرفاى كامل و صاحب كرامات و مورد احترام و تكريم خاص و عام بود . وى از معدود كسانى است كه در زمان غيبت كبرى بارها خدمت امام زمان ( ع ) مشرف گرديده بود . سيد بحر العلوم رياست علمى و اجتماعى داشت و در حوزهء درس او فقهاى بزرگى ، مانند شيخ جعفر كاشف الغطاء ، سيد محمد جواد عاملى ، شيخ محمد تقى اصفهانى ، ملا احمد نراقى ، ابو على حائرى و شيخ اسد اللّه تسترى تربيت شده‌اند . معروفترين آثار وى مصابيح ، الدرة النجفية در فقه و كتاب رجال است . [ 12 ] محمد باقر بن محمد اكمل بهبهانى ( 1116 يا 1117 - 1208 ه . ق ) معروف به « وحيد » و « استاد كل » و « آقا » ، فقيه ، اصولى و رجالى مشهور . او كربلا را مركز كار خود قرار داد و با تربيت شاگردانى زبده و تشكيل جلسات بحث و مناظره توانست به حاكميت اخباريها بر فقه پايان دهد . از معروفترين شاگردان وى مىتوان از سيد مهدى بحر العلوم ، شيخ جعفر كاشف الغطاء ، ميرزاى قمى ( صاحب قوانين ) ، ملا محمد مهدى نراقى ، سيد على طباطبائى ( صاحب رياض ) ، سيد مهدى شهرستانى ، سيد محمد باقر شفتى و سيد جواد عاملى ( صاحب مفتاح الكرامة ) نام برد . [ 13 ] ملا محمد اكمل ، پدر محمد باقر بهبهانى ، در علم و تقوى معروف و از مشايخ اجازه بوده است .