صفات نفسانيه قابل اصلاح است ، ليكن در اوّل امر كمى زحمت دارد . آن هم بعد از ورود در اصلاح سهل و آسان مىشود . عمده به فكر تصفيه و اصلاح افتادن است و از خواب بيدار شدن است . منزل اوّل انسانيت « يقظه » است . و آن بيدار شدن از خواب غفلت و هشيار شدن از سكر طبيعت است ، و فهميدن اينكه انسان مسافر است ، و هر مسافر زاد و راحله مىخواهد . زاد و راحلهء انسان خصال خود انسان است . مركوب اين سفر پر خوف و خطر و اين راه تاريك و باريك و صراط احدّ از سيف و ادقّ از شعر [ 1 ] ، همت مردانه است . نور اين طريق مظلم ايمان و خصال حميده است . اگر سستى كند و فتور نمايد ، از اين صراط نتواند گذشت ، به رو در آتش افتد و با خاك مذلت يكسان شده به پرتگاه هلاكت افتد . و كسى كه از اين صراط نتواند گذشت ، از صراط آخرت نيز نتواند گذشت . اى عزيز ، همت كن و پردهء جهل و نادانى را پاره كن و از اين ورطهء هولناك خود را نجات ده . حضرت مولاى متقيان و يگانه سالك راه و راهنماى حقيقى در مسجد فرياد مىزد به طورى كه همسايه‌هاى مسجد مىشنيدند : تجهّزوا رحمكم اللّه ، فقد نودى فيكم بالرّحيل . [ 2 ] هيچ تجهيزى در سفر آخرت براى شما مفيد نيفتد الا كمالات نفسانيه و تقواى قلب و اعمال صالحه و صفاى باطن ، بىعيب بودن و بيغش بودن . فرضا كه اهل ايمان ناقص صورى باشى ، بايد از اين غشها خالص شوى تا در زمرهء سعدا و صالحين قرار گيرى . رفع غش با آتش توبه و ندامت و گذاشتن نفس را در كورهء عتاب و ملازم و ذوب كردن آن را به آتش پشيمانى و برگشت به سوى خداست . در اين عالم خودت بكن ، و الا در كورهء عذاب الهى و نار اللّه الموقدة « 1 » قلبت را ذوب كنند و خدا مىداند چند قرن از قرنهاى آخرت اين اصلاح طول مىكشد . پاك شدن در اين عالم سهل و آسان است ، تغييرات و تبديلات در اين نشئه خيلى زود واقع مىشود ، و اما در آن عالم تغيير به طور ديگرى است و زوال يك ملكه از ملكات نفس قرنها طول دارد . پس ، اى برادر تا عمر و جوانى و قوّت و اختيار باقى است اصلاح نفس كن . اعتنا به اين جاه و شرفها مكن ، اين اعتبارات را زير پا بگذار . تو آدمزاده‌اى ، صفت شيطان را از خود دور كن . ممكن است شيطان به اين رذيله از ساير رذايل بيشتر اهميت دهد ، و چون اين صفت خود اوست و موجب طرد او از درگاه خداى متعالى ، عارف و عامى و عالم و جاهل را بخواهد همسلك خود كند ، و در آن عالم كه ملاقات كنى او را با اين رذيله ، گرفتار ملامت او هم بشوى :

--> [ 1 ] چنانچه در حديث نبوى آمده است الصّراط أدقّ من الشعر و أحد من السّيف و أظلم من اللّيل ( صراط از مو باريكتر و از شمشير تيزتر و از شب تاريكتر است . ) علم اليقين ، ج 2 ، ص 969 ، « المقصد الرابع في معنى الصراط » و همين معنا در روايتى از امام صادق ( ع ) آمده است . امالى صدوق ، ص 177 ، « مجلس » 33 ، حديث 4 . و نيز بحار الانوار ، ج 8 ، ص 65 ، « كتاب العدل و المعاد » باب 22 ، حديث 2 . [ 2 ] « خدايتان بيامرزاد ، آماده شويد كه نداى كوچ در ميان شما بلند شده است . » نهج البلاغة ، خطبهء 195 . ( 1 ) حديث 2 ، پاورقى 5 .