بار گناه و معصيت قلب را سياهتر ساخت ، چگونه مىتوانيد خود را بسازيد و مهذب كنيد ؟ هر نفسى كه مىكشيد ، هر قدمى كه برمىداريد ، و هر لحظه‌اى كه از عمر شما مىگذرد ، اصلاح مشكلتر گرديده ممكن است ظلمت و تباهى بيشتر شود . هر چه سن بالا رود ، اين امور منافى با سعادت انسان زيادتر شده قدرت كمتر مىگردد ؛ پس ، به پيرى كه رسيديد ديگر مشكل است موفق به تهذيب و كسب فضيلت و تقوى شويد ؛ نمىتوانيد توبه كنيد ؛ زيرا توبه با لفظ اتوب إلى اللّه تحقق نمىيابد ؛ بلكه ندامت و عزم بر ترك لازم است « 57 » . پشيمانى و عزم بر ترك گناه براى كسانى كه پنجاه سال يا هفتاد سال غيبت و دروغ مرتكب شده ، ريش خود را در گناه و معصيت سفيد كرده‌اند ، حاصل نمىشود . چنين كسانى تا پايان عمر مبتلايند . جوانان ننشينند كه گرد پيرى سر و روى آنان را سفيد كند . ( ما به پيرى رسيده‌ايم و به مصايب و مشكلات آن واقفيم ) شما تا جوان هستيد مىتوانيد كارى انجام دهيد ؛ تا نيرو و ارادهء جوانى داريد مىتوانيد هواهاى نفسانى ، مشتهيات دنيايى ، و خواسته‌هاى حيوانى ، را از خود دور سازيد . ولى اگر در جوانى به فكر اصلاح و ساختن خود نباشيد ، ديگر در پيرى كار از كار گذشته است . تا جوانيد فكرى كنيد ؛ نگذاريد پير و فرسوده شويد . قلب جوان لطيف و ملكوتى است و انگيزه‌هاى فساد در آن ضعيف

--> ( 57 ) - از امير مؤمنان است كه فرمود : إنّ الإستغفار درجة العلّيّين . و هو اسم واقع على ستّة معان : أوّلها النّدم على ما مضى . و الثّانى العزم على ترك العود إليه أبدا . . . ( همانا استغفار درجهء علّيين است . و آن اسمى است كه واقع مىشود بر شش معنى . اوّل آنها پشيمانى بر گذشته است . دوم ، عزم بر بازنگشتن به سوى آن إلى الابد . . . ) نهج البلاغة ، ص 1281 ، « حكمت » 409 . و براى اطلاع بيشتر دربارهء توبه رجوع كنيد به شرح چهل حديث ، امام خمينى ، حديث 17 .