شرح حديث : اين حديث به نكتهء مهمّى اشاره دارد . بعضى به سوء ظن و بدبينى عادت دارند و به تعبير امروزى همه چيز را تاريك مىبينند و مىگويند نجات پيدا كردن بشر ، با وجود شيطان گمراه كننده و هواى نفس و آلودگىهاى زمان و مكان جاى تعجّب است ؛ يعنى اصل بر آلودگى هاست و امّا هدايت خلاف اصل است و تعجّب دارد . افرادى كه اين گونه فكر مىكنند ، از نظر ما افكارشان شيطانى است ، كما اين كه « حسن بصرى » شخصى بود كه افكار شيطانى داشت . داستان او با حضرت على عليه السلام معروف است ؛ حضرت به او فرمودند : چرا در جنگ جمل شركت نكردى ؟ گفت : من براى شركت در جنگ بيرون آمدم ولى ديدم يك نفر صدا مىزند در اين جنگ قاتل و مقتول هر دو در آتش هستند . حضرت در جواب فرمودند : درست است اين همان برادر تو شيطان بوده كه چنين ندايى داده تا تو را گمراه كند . يكى از عوامل فساد در دوران على عليه السلام همين شخص بود كه از فقها و مفسّران اهل سنّت شمرده مىشود . اولياء اللّه اين گونه فكر نمىكنند ، بلكه معتقدند حق اين است كه همهء مردم بايد اهل نجات باشند ، چرا كه رحمت واسعهء الهى سبب شده تا خداوند صد و بيست و چهار هزار پيامبر و اين همه كتابهاى آسمانى به خصوص قرآن را بفرستد ، علاوه بر اين به انسان عقل و هوش داده كه اگر از آن استفاده كند ، بر نفس مسلّط مىشود ؛ همچنين فطرت پاكى به