24 : ضمير پنهان و آشكار و خودشناسى حضرت على عليه السلام مىفرمايند : « ما أَضْمَرَ أَحَدٌ شيئاً إِلّا ظَهَرَ فِي فَلَتاتِ لِسانِهِ ، وَصَفَحاتِ وَجْهِهِ ؛ كسى چيزى را در دل پنهان نمىكند مگر اينكه در سخنانى كه از دهان او مىپرد و در چهره و قيافه‌اش آشكار مىگردد » . « 1 » روانشناسان معتقدند كه بشر داراى دو نيروى مختلف است يكى ضمير پنهان و ديگرى ضمير آشكار كه دستگاه خودآگاه و ناخودآگاه است . دستگاه خودآگاه همان دستگاه عقل است كه انسان با تفكّر كارى را انجام مىدهد كه آن ضمير آشكار است ؛ اما دستگاه ناخودآگاه ، همان ضمير باطنى است ، در درون انسان يك نوع معرفت وجود دارد كه خود انسان به آن توجّه ندارد و بخش مهم دستگاه شعور انسان همين ضمير پنهان و ناخودآگاه است . شعور انسان را تشبيه مىكنند به قطعه يخ شناور در آب كه حدود نُه دهم آن زير آب است و يك دهم آن روى آب ، ضمير آگاه انسان آن خرد و دانش معمول انسان است ، مثل آن مقدار يخى كه از آب بيرون است و ضمير پنهان انسان كه همان نيّت و باطن انسان است ، مثل آن مقدار يخى است كه در آب پنهان است

--> ( 1 ) . نهج‌البلاغه ، حكمت 26