چه عاملى باعث شد كه مردم عصر جاهلى كه فاقد سواد و تمدن و مردمى خشن و متعصّب بودند ، به سوى اسلام گرايش پيدا كردند . با توجه به اين مقدّمه مىرويم سراغ حديث امام عليه السلام كه جواب در آن نهفته است . مردم انتظارشان اين بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله وقتى به مكّه مسلّط شد دستور قتل عام را صادر كند چرا كه سيرهء عرب در دوران جاهليّت همين بود . امّا با اينكه قريش و مشركين ، مسلمان‌هاى زيادى را به شهادت رسانده بودند ، از جمله حمزه سيد الشّهدا ، و آن همه جنگ‌ها بر عليه پيامبر صلى الله عليه و آله به راه انداختند ، ولى رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : « إذهَبُوا فَأَنْتُمُ الطُّلقاء ؛ برويد ، همهء شما آزاديد » و بعد دست بر پردهء كعبه كرد و فرمود : تمام خون‌هايى كه تا حال ريخته شده زير پاى من و فراموش شده است . امام على عليه السلام هم در اين جمله مىفرمايد : وقتى بر دشمنت مسلّط شدى عفو از دشمن را شكرانهء پيروزى خود قرار بده . ( البتّه استثنا هم دارد ولى ما اصل و پايه را مىگيريم كه عفو و گذشت است ) . بحث عفو و گذشت از مسائل مهمّ در آيات و روايات است كه به طور مختصر توضيح مىدهيم ؛ خداوند به پيامبرش مىفرمايد : « فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ » ؛ پس ، به نحو شايسته‌اى از آنها صرف نظر كن » . « 1 » « صفح جميل » به معناى عفو بزرگوارانه است نه عفوى كه با بىاعتنايى و قهر كردن باشد ، چرا كه كينه‌توزى و لجاجت ، ويژهء روح‌هاى حقير و همّت‌هاى پايين است ، امّا آنها كه نظر بلند و روح بزرگ دارند ، پوزش‌ها را مىپذيرند ، از خطاهاى ديگران چشم مىپوشند و از حقّ شخصى خويش درمىگذرند . چون در عفو لذّتى است كه در انتقام نيست .

--> ( 1 ) . سورهء حجر ، آيهء 85