حساب شما برسند و خويش را وزن كنيد قبل از آنكه شما را وزن كنند و آماده شويد براى عرضهء بزرگ ( روز قيامت ) » . « 1 » 2 . امام على عليه السلام فرموده است : « ما احَقَّ لِلْانْسانِ انْ تكونَ لَهُ ساعةٌ لايَشْغَلُهُ شاغِلٌ يُحاسِبُ فيها نَفْسَهُ ، فَيَنْظُرَ فيما اكْتَسَبَ لَها وَعَلَيْها فى لَيْلِها وَنَهارِها ؛ چقدر خوب است كه انسان ساعتى براى خود داشته باشد ، كه هيچ چيز او را به خود مشغول نسازد و در اين ساعت محاسبه خويش كند و ببيند چه كارى به سود خود انجام داده و چه كارى به زيان خود ، در آن شب و در آن روز » . « 2 » 3 . از امام كاظم عليه السلام روايت شده است كه : « يا هِشامُ لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يُحاسَبْ نَفْسَهُ فى كُلِّ يومٍ فَانْ عَمِلَ حَسَناً اسْتَزادَ مِنْهُ وَانْ عَمِلَ سَيِّئاً اسْتَغْفَرَ اللَّهَ مِنْهُ وَتابَ ؛ كسى كه هر روز به حساب خويش نرسد از ما نيست ، اگر كار خوبى انجام داده از خدا توفيق فزونى را بخواهد و اگر عمل بدى انجام داده استغفار كند و به سوى خدا برگردد و توبه كند » . « 3 » در اينجا به سه نكته مهم اشاره مىكنيم : اوّل : چگونه محاسبهء نفس كنيم ؟ بهترين راه همان است كه على عليه السلام بعد از نقل حديث پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله كه فرمود : « اكْيَسُ الكَيِّسِينَ مَنْ حاسَبَ نَفْسَهُ ؛ عاقل‌ترين مردم كسى است كه به محاسبهء خويش بپردازد ؛ بيان مىفرمايند : مردى از آن حضرت پرسيد : « يا أميرَالمُؤمنينَ وَكيفَ يُحاسِبُ الرَّجُلُ نَفْسَهُ ؛ اى اميرمؤمنان ، انسان چگونه نفس خويش را محاسبه كند ؟ » امام عليه السلام فرمود : هنگامى كه صبح را به شام مىرساند ، نفس خويش را مخاطب ساخته و چنين بگويد : اى نفس امروز بر تو گذشت و تا ابد باز نمىگردد و خداوند از تو دربارهء آن سؤال مىكند كه در

--> ( 1 ) . بحارالانوار ، ج 67 ، ص 73 به نقل از اخلاق در قرآن ، ج 1 ، ص 255 ( 2 ) . مستدرك الوسائل ، ج 12 ، ص 154 ( 3 ) . همان مدرك ، ص 153