امام عليه السلام فرمود : « يَمُرُّ بِالخَرِبَةِ أو بالدّارِ فَيَقُولُ : أيْنَ سَاكِنُوكِ ، أيْنَ بَانُوكِ ، مَالَكِ لَا تَتَكَلَّمِين ؟ ؛ هنگامى كه از كنار ويرانه يا خانه‌اى ( كه خالى از سكنه شده ) مىگذرد بگويد : ساكنان تو كجا رفتند ؟ بنيان‌گذارانت چه شدند ؟ چرا سخن نمىگويى ؟ » . « 1 » ب ) امام صادق عليه السلام مىفرمايند : « ذِكْرُ الْمَوْتِ يُميتُ الشَّهَواتِ في النَّفْسِ وَيَقْلَعُ مَنابِتَ الْغَفْلَةِ ، ويُقَوّيِ الْقَلْبَ بِمَواعِدِ اللَّهِ ويُرِقُّ الطَبْعَ ، وَيُكْسِرُ اعْلامَ الهَوى ، ويُطْفِىءُ نارَ الحِرْصِ ، ويُحَقِّرُ الدُّنْيا ، وَهُوَ مَعْنى مَا قَالَ النَّبيٌّ صلى الله عليه و آله : فِكْرُ سَاعَةٍ خَيْرٌ مِنْ عِبَادَةِ سَنَةٍ ؛ ياد مرگ شهوت‌هاى سركش را در درون آدمى مىميراند ، و ريشه‌هاى غفلت را از دل برمىكند ، قلب را به وعده‌هاى الهى نيرو مىبخشد ، و به طبع آدمى نرمى و لطافت مىدهد ، نشانه‌هاى هواپرستى را درهم مىشكند ، آتش حرص را خاموش مىكند ، و دنيا را در نظر انسان كوچك مىكند ، و اين است معناى سخن پيامبر صلى الله عليه و آله كه فرمود : يك ساعت فكر كردن از يك سال عبادت بهتر است » . « 2 » از امام صادق عليه السلام روايت شده است : « كانَ أكْثَرُ عِبادَةِ أبيذَرٍّ رحمهم الله التَّفَكُّرَ والإعتِبار ؛ بيشترين عبادت ابوذر تفكّر و عبرت گرفتن بود » . « 3 » پس اگر انسان تمام وقتش را براى زندگى و درس و بحث بگذارد و انديشهء خودسازى و تحليل اعمال خود نباشد به جايى نخواهد رسيد . مرحلهء سوم تذكّر است . نگاه مىكنم بعد فكر مىكنم و به نتايجى مىرسم و اين نتايج را بايد پشت سر هم يادآورى كنم تا فراموش نشود . مرحلهء چهارم شكر است كه انسان وقتى نگاه مىكند و خود را غرق نعمت‌هاى خدا مىبيند و بعد تفكّر مىكند نسبت به آن كسى كه منعم به اين

--> ( 1 ) . سفينة البحار ، مادّهء « فكر » ( 2 ) . بحارالانوار ، ج 6 ، ص 133 ( 3 ) . نورالثقلين ، ج 5 ، ص 274